٨- فَسَيَقُولُونَ مَنْ يُعِيدُنا قُلِ الَّذِي فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ اسراء: ٥١. خواهند گفت كى ما را برميگرداند و زنده ميكند؟ بگو همانكس كه دفعه اول آفريد.

اين آيات نمونه‌اى است از مطلب اول كه قياس آخر باول است و در مثال معمار و مهندس گفتيم كه اين امكان باحدى قابل انكار نيست چون اگر آفريدن دوم غير قابل امكان بود حيات از اول پيدا نميشد.

دوم: نحوه احياء اموات و تشبيه آن بعالم نبات و احاله باستعدادهاى مخصوص جهان ماده، است توضيح اينكه:

نباتات هر سال ميميرند و زنده ميشوند و حشر و نشرشان همه ساله تكرار ميشود اينك آياتى در اين زمينه نقل و توضيح ميدهيم:

١- وَ نَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً مُبارَكاً فَأَنْبَتْنا بِهِ جَنَّاتٍ وَ حَبَّ الْحَصِيدِ ... وَ أَحْيَيْنا بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً كَذلِكَ الْخُرُوجُ‌ ق: ٩ و ١١.

٢- يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ يُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ كَذلِكَ تُخْرَجُونَ‌ روم:

١٩.

ترجمه اين آيات: از آسمان آب با بركت نازل كرديم و با آن باغها و دانه‌هائيكه درو ميشوند برويانديم ...

و با آن آب، ديار مرده‌اى را زنده كرديم بيرون شدن مردگان از قبر نيز چنين است.

زنده را از مرده بيرون ميكند و مرده را از زنده بيرون مياورد و زمين را پس از مردنش زنده ميكند شما نيز از قبرها چنين خارج ميشويد در آيه ديگر پس از ذكر باد و باران و زنده شدن زمين و روئيدن ميوه‌ها فرموده: كَذلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتى‌ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ‌ اعراف: ٥٧. و در آيه ديگر پس از ذكر همين مضمون آمده‌ ... كَذلِكَ تُخْرَجُونَ‌ زخرف: ١١.

مشروح سخن آنكه: هنگام پائيز