تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩١ - تفسير طرق مختلف بيدار سازى الهى

*** بعد از ذكر مساله آفرينش انسان به مساله مرگ و حيات و آمد و شد شب و روز كه از آيات بزرگ پروردگار است پرداخته چنين مى‌گويد:" او كسى است كه زنده مى‌كند و مى‌ميراند و آمد و شد شب و روز از آن او است، آيا انديشه نمى‌كنيد"؟! (وَ هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُ وَ لَهُ اخْتِلافُ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ‌).

و به اين ترتيب در آيات سه گانه اخير از انگيزه شناخت پروردگار شروع كرده و با ذكر بخشى از مهمترين آيات انفسى و آفاقى بحث را پايان مى‌دهد و به تعبير ديگر سير انسان را از آغاز تولد تا مرگ و بازگشت به سوى پروردگار بازگو مى‌كند كه همه چيزش به فرمان او، و با اراده او صورت مى‌گيرد.

جالب اينكه: آفرينش" مرگ" و" حيات" را در كنار آفرينش" شب" و" روز" قرار مى‌دهد چرا كه نور و ظلمت در پهنه عالم هستى همانند مرگ و حيات در جهان جانداران است همانگونه كه در پرتو امواج نور، عالم هستى جنب و جوش و حركت پيدا مى‌كند و زير پرده‌هاى ظلمت به خاموشى مى‌گرايد، همين گونه موجودات زنده با نور حيات حركت خود را آغاز مى‌كنند و با ظلمت مرگ خاموش مى‌گردند و هر دو جنبه تدريجى دارند.

تفسير نمونه ؛ ج‌١٤ ؛ ص٢٩١

ن نكته را سابقا گفته‌ايم كه اختلاف شب و روز ممكن است به معنى آمد و شد آنها بوده باشد كه هر يك" خلف" و جانشين ديگرى مى‌شود، و نيز ممكن است به معنى اختلاف و تفاوت تدريجى آنها باشد كه فصول چهارگانه سال را به وجود مى‌آورد، و گردش حيات را در جهان گياهان تحت نظام دقيقى رهبرى مى‌كند.

در هر حال همه اين مسائل مى‌تواند راهنماى طريق معرفت پروردگار باشد،

*** به همين دليل در پايان آيه مى‌گويد:" أَ فَلا تَعْقِلُونَ‌":" آيا انديشه نمى‌كنيد"؟!