مكى‌ها عدد خود را از عبد اللَّه بن كثير از مجاهد از ابن عباس از ابى بن كعب روايت كرده‌اند، مدنى‌ها براى خود دو جور عدد روايت كرده‌اند يكى به ابى جعفر مرثد بن قعقاع و شيبة بن نصاح منتهى مى‌شود. و روايت ديگرشان به اسماعيل بن جعفر بن ابى كثير انصارى منتهى مى‌گردد.

و اهل شام عدد خود را از ابى درداء روايت كرده‌اند، و روايت بصرى‌ها به عاصم بن عجاج جحدرى و روايت عدد كوفى‌ها به حمزه و كسايى و خلف منتهى مى‌شود، حمزه گفته است: اين عدد را ابن ابى ليلى از ابى عبد الرحمن سلمى از على بن ابى طالب (ع) براى ما روايت كرده‌[٣].

و كوتاه سخن، وقتى اعداد به يك نص متواتر و يا حد اقل خبر واحد قابل اعتنايى منتهى نشود، و هيچ آيه‌اى به طور اطمينان‌بخشى، از ساير آيات قبل و بعدش متمايز نگردد، هيچ الزامى نيست كه يكى از اين روايت اخذ شود، لا جرم هر يك از اين روايات كه روشن و قابل اعتماد بود را مى‌پذيريم و ما بقى را طرد مى‌كنيم، و يا به هيچ يك عمل نمى‌كنيم، و اگر شخصى اهل تدبر باشد، بايد به هر روايتى كه در نظرش بيشتر قابل اعتماد بود، عمل نمايد.

و آنچه كه از على (ع) در عدد كوفيان نقل شده معارض است با ادله‌اى كه از خود آن جناب و همچنين از ساير ائمه اهل بيت (ع) رسيده كه: در هر سوره بسم اللَّه جزء آن سوره و يكى از آيات آن است‌[٤]، زيرا به حساب كوفيان، تنها بسم اللَّه فاتحه، جزء سوره است، و ما بقى به حساب نيامده، و لازمه روايت نامبرده اين است كه عدد آيه‌هاى قرآن به مقدار بسم اللَّه هاى سوره‌ها بيشتر باشد.

و اين همان علتى است كه ما را از ايراد بحثهاى مفصل كه در باره عدد آيه‌هاى قرآن شده منصرف ساخته است، چون ديديم كه اين بحثها به نتيجه‌اى نمى‌رسد، تنها به اين اشاره اكتفاء مى‌كنيم كه در عدد چهل سوره قرآنى اتفاق دارند، و در عدد آيه‌ها و يا رءوس آيه‌هاى هفتاد و چهار سوره اختلاف كرده‌اند، و همچنين در اينكه كلمه: الر مثلا آيه‌اى است تام و مستقل اتفاق كرده‌اند ولى در بقيه حروف مقطعه اختلاف نموده‌اند و آن گروه از

[١] ( ١ و ٢) الاتقان سيوطى، ج ١، ص ٦٧.

[٢] ( ١ و ٢) الاتقان سيوطى، ج ١، ص ٦٧.

[٣] الاتقان، ج ١، ص ٦٧.

[٤] تفسير عياشى، ج ١، ص ١٩، ح ٣.