در مجمع البيان مى‌گويد: اگر گفته شود كه معناى تكريم و تفضيل يكى نيست، زيرا اگر يكى بود چه جهت داشت كه تكرار شود؟ گفتن يكى از آن دو كافى بود. در جواب مى‌گوئيم: جمله كرمنا صرف انعام را مى‌رساند بدون اينكه نظرى به برترى انسان نسبت به ساير موجودات داشته باشد، ولى تفضيل نظر به برترى دارد، و اگر دومى را نمى‌گفت، اين اشاره ظاهر نمى‌شد، بعضى هم گفته‌اند كه تكريم تنها شامل نعمت‌هاى دنيا مى‌شود، و تفضيل مربوط به نعمتهاى آخرت است، بعضى ديگر گفته‌اند كه تكريم آن نعمتهايى است كه مصحح و مجوز تكليف شده و تفضيل نعمت تكليف (دين) است كه به وسيله آن آدمى به منازل و رتبه‌هاى والا مى‌رسد[١].

اما اينكه گفته است كه تفضيل يك نكته‌اى را مى‌رساند كه تكريم فاقد آن است و آن عبارت از اين است كه نعمت مورد تفضيل بدون استحقاق داده شده ! در جوابش مى‌گوئيم كه چنين چيزى را قبول نداريم، و مى‌گوئيم تفضيل، هم در نعمتهايى كه مفضل استحقاق آن را دارد اطلاق مى‌شود، و هم در نعمتهايى كه طرف استحقاق آن را نداشته باشد، و اما آن وجوهى كه از ديگران نقل كرده هيچيك دليلى ندارد.

فخر رازى در تفسير خود در باره فرق ميان تكريم و تفضيل گفته قريب‌تر از هر معنا اين به نظر مى‌رسد كه گفته شود: خداى تعالى انسان را بر ساير حيوانات به امورى خلقى و طبيعى و ذاتى از قبيل عقل و نطق و خط و صورت زيبا و قامت موزون برترى داده است، و همه اينها را به وسيله عقل و فهم در اختيار آدمى قرار داده، تا به وسيله آنها عقايد حق و اخلاق فاضله را تحصيل كند .

اولى تكريم و دومى تفضيل است.

پس گويى كه خواسته است بفرمايد: ما بشر را با در معرض كسب نجات و تقرب قرار دادن برترى داديم، تا آنچه مايه نجات او از بديها و مهالك است و مايه تقرب او از نيكيها است به وسيله مبادى و ابزارى كه در اختيارش قرار داده‌ايم كسب كند، حال وظيفه خود اوست كه شكر داده‌هاى ما را به جاى آورد، و آنچه را كه برايش خلق كرده‌ايم در همان موردى كه براى آن مورد خلقش كرديم به كار گيرد، يعنى خدا را به يگانگى بپرستد و چيزى شريك او قرار ندهد، و بتهايى كه دارد كنار بگذارد[٢].

[١] مجمع البيان، ج ٦، ص ٤٢٩.

[٢] تفسير فخر رازى، ج ٢١، ص ١٦.