ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٥٤٤ - سخن صاحب تفسير جواهر در اثبات اينكه ذو القرنين، كورش، پادشاه هخامنشى ايران، و ياجوج و ماجوج، اقوام مغول بودهاند

مؤيد اين معنا سياق آيه:(حَتَّى إِذا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَ مَأْجُوجُ وَ هُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ) است كه خبر از هجوم ياجوج و ماجوج مى‌دهد و اسمى از سد نمى‌برد.

البته كلمه دك يك معناى ديگر نيز دارد، و آن عبارت از دفن است كه در صحاح گفته: دككت الركى اين است كه من چاه را با خاك دفن كردم‌[١]. و باز معناى ديگرى دارد، و آن اين است كه كوه به صورت تلهاى خاك در آيد، كه باز در صحاح گفته:

تدكدكت الجبال يعنى كوه‌ها تلهايى از خاك شدند، و مفرد آن دكاء مى‌آيد[٢]. بنا بر اين ممكن است احتمال دهيم كه سد ذو القرنين كه از بناهاى عهد قديم است به وسيله بادهاى شديد در زمين دفن شده باشد، و يا سيلهاى مهيب آب‌رفتهايى جديد پديد آورده و باعث وسعت درياها شده در نتيجه سد مزبور غرق شده باشد كه براى بدست آوردن اينگونه حوادث جوى بايد به علم ژئولوژى مراجعه كرد. پس ديگر جاى اشكالى باقى نمى‌ماند، و ليكن با همه اين احوال وجه قبلى موجه‌تر است- و خدا بهتر مى‌داند.

[١] ( ١ و ٢) صحاح، ج ٤، ص ١٥٨٤.

[٢] ( ١ و ٢) صحاح، ج ٤، ص ١٥٨٤.