قیام و انقلاب مهدی - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٠
وجود دارد یا ترکیب اضداد است و تبدیل نیست و یا تبدیل اضداد است و ترکیب نیست . و یا تکامل است ، نه ترکیب اضداد و نه تبدیل آنها . عناصر که نوعی تضاد میان آنها حکمفرما است و لغت " آخشیج " به همین مناسبت در مورد آنها به کار برده شده است ، بدون آن که به یکدیگر متبدل گردند ، ترکیب میشوند ، آن چنانکه مثلا از ترکیب هیدروژن واکسیژن ، آب بدست میآید . در اینگونه موارد ترکیب هست و تبدل نیست . ولی طبیعت در نوسانات خود میان دو حالت افراطی و تفریطی به صورت کاهش یابندهای از ضدی به ضدی دیگر گرایش پیدا میکند ، و در نهایت امر به تعادل میرسد ، در اینگونه موارد تبدل هست ولی ترکیب و تکامل نیست . البته مانعی ندارد که آنجا که ترکیب هست و تبدیل نیست مثل ترکیب آب از اکسیژن و هیدروژن که از ترکیب دو ضد ، شیء سومی به وجود میآید ، آن شیء سوم را " سنتز " و دو جزء اصلی را " تز " و " آنتی تز " اصطلاح کنیم ، ولی میدانیم که این یک اصطلاح محض است و فقط میل قلبی ما را به این که این اصطلاح را به کار ببریم ارضا میکند ، و همچنین مانعی نیست که برای این که این اصطلاح شایع