قیام و انقلاب مهدی

قیام و انقلاب مهدی - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤

شناخته شود ، و از طرف دیگر این موجود شخصیت دار یک موجود زنده متحول‌ و متکامل و بالنده تلقی شود ، باید دید تکامل جامعه را چگونه توجیه و تفسیر می‌کند ؟ یعنی باید دید این مکتب جامعه را به چه شکلی به سوی کمال‌ در تکاپو می‌داند ، به عبارت دیگر : تکامل را چگونه تفسیر و توجیه‌ می‌نماید ؟ قرآن مجید ، هم بر شخصیت و واقعیت جامعه تأکید دارد و هم بر سیر صعودی و کمالی آن از سوی دیگر می‌دانیم مکتبهای دیگر هم بوده و هستند که‌ ضرورت و جبر تاریخ را بدین سو می‌دانند ، پس لازم است بدانیم که چه از نظر قرآن مجید و چه از نظر برخی مکتبهای دیگر ، تکامل تاریخ را چگونه‌ باید توجیه و تفسیر کرد ؟ و مخصوصا انسانها چه مسئولیتی دارند و چه نقشی‌ باید ایفا نمایند ؟ بالاخص " انتظار بزرگ " به چه شکل و چه صورت باید باشد ؟

دو شیوه مختلف

توجیه تکامل تاریخ با دو شیوه مختلف صورت می‌گیرد . ما یکی از این دو شیوه را " ابزاری " و از نظری دیالکتیکی می‌نامیم . و شیوه دیگر را " انسانی " یا " فطری " می‌خوانیم .