شده که تاریخ را بصورت یک منبع آموزشی مفید درآورد . اگر وقایع تاریخی یک سلسله حوادث تصادفی و اتفاقی باشد و هیچ چیز شرط هیچ چیز نباشد ، تاریخ با افسانه تفاوت نخواهد داشت ، یک سرگرمی‌ می‌تواند باشد و غذای خیال ، جنبه آموزندگی نخواهد داشت . و اگر تاریخ ضابطه و قاعده داشته باشد ، ولی اراده انسانی نقشی نداشته‌ باشد ، تاریخ از جنبه نظری آموزنده است ، نه از جنبه عملی ، بنابراین‌ فرض آموزش تاریخ نظیر آموزش حوادث دورترین کهکشانها است که انسان در عین اطلاع کامل ، کوچکترین نقشی در تغییر و هدایت و تعیین جهت آنها نمی‌تواند داشته باشد . و اگر ضابطه و قاعده داشته باشد و انسان نیز نقش مؤثر داشته باشد و عامل تعیین کننده را زور یا زر بدانیم ، تاریخ آموزنده است اما آموزنده‌ بدی . همچنین اگر علم را بعنوان یک وسیله زور و قدرت ، عامل تعیین‌ کننده بدانیم . اما اگر تاریخ را دارای قاعده و ضابطه ، و اراده انسان را مؤثر در تحولات تاریخ ، و نقش اصیل و نهائی را در سعادت و کمال جامعه برای‌ ارزشهای اخلاقی و انسانی بدانیم ، آن