نظریه ابزاری بیان شد نبوده است . در طول تاریخ گذشته و آینده نبردهای انسان تدریجا بیشتر جنبه ایدئولوژیک پیدا کرده و می‌کند و انسان تدریجا از لحاظ ارزشهای انسانی به‌ مراحل کمال خود یعنی به مرحله انسان ایده‌آل و جامعه ایده‌آل نزدیکتر می‌شود تا آن جا که در نهایت امر ، حکومت و عدالت ، یعنی حکومت کامل ارزشهای‌ انسانی که در تعبیرات اسلامی از آن به " حکومت مهدی " تعبیر شده است‌ مستقر خواهد شد و از حکومت نیروهای باطل و حیوان مابانه و خودخواهانه و خود گرایانه اثری نخواهد بود .

حلقات تاریخ

ب - تسلسل منطقی حلقات تاریخ آن چنانکه " ابزار گرایان " ابراز داشته‌اند بی‌اساس است . واقعیات تاریخی به ویژه آنچه در طول یک قرن‌ گذشته رخ داد پوچی این نظریه را روشن کرد . در یک قرن گذشته کشورهایی به سوسیالیسم گرویدند که مرحله کاپیتالیسم‌ را طی نکرده بودند . شوروی و چین و کشورهای اروپای شرقی همه از این دستند ، و بر عکس