برخی آب شیرین و در برخی آب شور در جهیدن است و تا نفخ صور یعنی تا انسان در روی زمین هست این جریان ادامه دارد و فنای افراد تأثیری در آن‌ نمی‌بخشد . آری تکامل انسان و جامعه انسان ، نظام بهتر به آن خواهد بخشید . برحسب این بینش ، تاریخ ، مانند خود طبیعت ، به حکم سرشت خود متحول‌ و متکامل است ، حرکت به سوی کمال است لازمه ذات اجزاء طبیعت و از آن‌ جمله تاریخ است . و طبیعت تاریخ ، نه یک طبیعت مادی محض ، بلکه‌ مانند طبیعت فرد انسان ، طبیعتش مزدوج است از ماده و معنی . تاریخ‌ صرفا یک حیوان اقتصادی نیست . تحول و تکامل تاریخ تنها جنبه فنی و تکنیکی ابزاری و آنچه بدان " تمدن " نام می‌دهند ندارد ، گسترده و همه‌ جانبه است ، همه شؤون معنوی و فرهنگی انسان را در بر می‌گیرد و در جهت‌ آزادی انسان از وابستگی‌های محیطی و اجتماعی است . انسان در اثر همه جانبه بودن تکاملش ، تدریجا از وابستگیش به محیط طبیعی و اجتماعی ، کاسته و به نوعی وارستگی که مساوی است با وابستگی به‌ عقیده و ایمان و ایدئولوژی ، افزوده است و در آینده به آزادی کامل معنوی‌ یعنی وابستگی کامل به عقیده و ایمان و مسلک و ایدئولوژی خواهد رسید . انسان در گذشته با این که از مواهب طبیعت