پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٦٠ - ترجمه

آن‌گاه امام از قشر پايين اجتماع ياد كرده، مى‌فرمايد: «سپس قشر پايين، نيازمندان و از كار افتادگان هستند كه لازم است به آنها مساعدت و كمك شود»؛

(ثُمَّ الطَّبَقَةُ السُّفْلَى مِنْ أَهْلِ الْحَاجَةِ وَالْمَسْكَنَةِ الَّذِينَ يَحِقُّ رِفْدُهُمْ‌ [١] وَمَعُونَتُهُمْ).

بديهى است در هر جامعه‌اى افرادى هستند كه بر اثر پيرى، بيمارى، نقص عضو، حوادث گوناگون، عقب افتادگى ذهنى و مانند آن نمى‌توانند توليد كننده باشند و تنها مصرف كننده‌اند. بسيارى از اين گروه به هنگام جوانى و سلامت جسم و روح از توليد كنندگان عمده بودند؛ ولى بر اثر گذشت زمان به چنين وضعى گرفتار شدند. نه عقل اجازه مى‌دهد نه وجدان مى‌پذيرد كه اينها از حمايت‌هاى اجتماعى حذف شوند به همين دليل در تمام دنيا براى اين گروه حسابى باز مى‌كنند و بخشى از درآمدهاى حكومت صرف نگهدارى و پذيرايى از آنها مى‌شود و در اجتماع نيز مراكزى به حمايت از آنها تشكيل مى‌گردد. در اسلام درباره رسيدگى به اين گروه توصيه اكيد شده و سهم عمده‌اى از خمس و زكات به آنها تعلق دارد.

افزون بر اين چنانچه اين گروه ناديده گرفته شوند مشكلات مهمى براى اقشار ديگر جامعه فراهم مى‌شود. از يك سو ممكن است آنها براى تأمين زندگى خود دست به كارهاى خلاف يا جنايت‌ها و عقده‌گشايى‌ها بزنند، يا اقشار ديگر از كار خود دلسرد شوند و فكر كنند اگر روزى مانند اين گروه شوند به چه مصائبى گرفتار خواهند شد؛ اما هنگامى كه مى‌ببينند بر فرض از كارافتادگى حكومت و جامعه از آنها حمايت مى‌كنند به آينده خود نگران نخواهند شد.

تعبير به اهل حاجت و مسكنت اشاره به دو گروه است: اهل حاجت كسانى هستند كه فعاليتى دارند؛ اما درآمدشان كفاف نمى‌دهد و مسكنت اشاره به از كارافتادگان و زمين‌گيران است كه مطلقا نمى‌توانند درآمدى داشته باشند.

[١]. «رِفْد» به معناى عطا و بخشش و كمك كردن است.