پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠١ - نكته داستان غمانگيز فدك

شوند، لذا نماينده‌اى نزد پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرستادند و اظهار داشتند با ما نيز مانند اهل خيبر رفتار كنيد و با گرفتن نصف املاك فدك صلح كنيد. پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نيز پذيرفت، به اين ترتيب فدك بدون جنگ و خونريزى در اختيار پيامبر صلى الله عليه و آله قرار گرفت. [١]

در شواهد التنزيل‌ حسكانى آمده است كه ابن عباس مى‌گويد: هنگامى كه آيه‌ «وَآتِ ذَا الْقُرْبى‌ حَقَّهُ» [٢] نازل شد رسول خدا صلى الله عليه و آله فدك را به فاطمه عليها السلام داد. [٣]

شوكانى هم در تفسيرش شبيه همين معنا را نقل كرده است. [٤]

فدك بعد از اين ماجرا در اختيار كارگزاران حضرت فاطمه عليها السلام قرار گرفت، بنابراين به فرض كه فدك جنبه بخشش داشته باشد، مسأله قبض و تحويل آن به حضرت فاطمه عليها السلام حاصل شده است و جمله‌

«بَلَى كَانَتْ فِي أَيْدِينَا فَدَكٌ»

كه در نامه فوق آمده بود نيز شاهد بر اين معناست. همان‌گونه كه جمله «إنّ أبابَكْرَ انْتَزَعَ مِنْ فاطِمَةَ فَدَكاً؛ ابو بكر فدك را از فاطمه گرفت» كه در كتاب‌ تاريخ المدينة المنورة [٥] آمده است شاهد ديگرى بر اين مدعاست.

عجب اينكه پس از رحلت رسول خدا صلى الله عليه و آله خليفه اوّل بى‌هيچ مقدمه‌اى فدك را از تصرف آن حضرت خارج ساخت و در اختيار خود گرفت كه اميرمؤمنان و فاطمه زهرا عليها السلام به اين عمل شديداً اعتراض كردند؛ ولى ابوبكر در پاسخ گفت:

چه كسى گواهى مى‌دهد كه فدك مال فاطمه است؟

على عليه السلام در پاسخ گفت: اگر من مدعى مالى باشم كه در تصرف مسلمانى‌

[١]. تاريخ طبرى، ج ٣، ص ١٥٤.

[٢]. اين آيه ٢٦ از سوره اسراء است كه به تصريح علماى اهل سنّت مدنى است، هرچند آيه «فَآتِ ذَا الْقُرْبَى‌ حَقَّهُ» (روم، آيه ٣٨) به عقيده جمعى مكّى است. بعضى بدون توجّه به تفاوت اين دو آيه، مكّى بودن آيه دوم را بهانه براى نفى جريان فدك دانسته‌اند.

[٣]. شواهد التنزيل، ص ١٦٨.

[٤]. تفسير فتح القدير، ج ٣، ص ٢٢٤.

[٥]. ج ١، ص ١٩٩.