پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٣ - نكته ابن عباس كيست؟

گروهى مى‌گويند: ابن عباس هرچند مقام والايى داشت و از اصحاب برجسته پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله بود و در سنين جوانى و يا نوجوانى آن حضرت را درك كرده بود ولى به هر حال او معصوم نبود و صدور چنين لغزشى از او دور نيست و مطابق ضرب‌المثل مشهور

«الْجَوادُ قَدْ يَكْبُو؛

اسب گران‌قيمتِ تندرو گاهى سكندرى مى‌خورد و بر زمين مى‌افتد» از غير معصوم چنين مطلبى بعيد نيست.

گروه ديگرى اصرار دارند كه مخاطب اين نامه ممكن است برادر ابن عباس؛ عبيداللَّه بن عباس يا شخص ديگرى باشد. آنها به يك سلسه قراين تاريخى متوسّل مى‌شوند كه نشان مى‌دهد ابن عباس هرگز دست به چنين كارى نزده است.

بالاخره گروه سوم نتوانسته در اين مسأله انتخابى كنند و مانند ابن ابى‌الحديد آن را به ابهام و اجمالش گذاشته و گذشته‌اند، آنجا كه مى‌گويد: «موضوع اين نامه براى من مشكل و پيچيده شده است. اگر بگويم اين نقل دروغ است و اين كلام را جعل كرده‌اند و به على عليه السلام نسبت داده‌اند، با راويان احاديث مخالفت كرده‌ام، زيرا آنها معتقدند كه اين نامه از على عليه السلام است و در بسيارى از كتب تاريخى نيز نقل شده است و اگر بگويم مخاطب در آن عبداللَّه بن عباس است حقايق تاريخى ديگرى من را مانع مى‌شود، زيرا مى‌دانم او همواره در كنار اميرمؤمنان عليه السلام و مطيع فرمان او بود و بعد از شهادت آن حضرت نيز وفادارى خود را در طول عمر نسبت به آن حضرت حفظ كرد و اگر مخاطب اين نامه را شخص ديگرى بدانم، نمى‌دانم به چه كسى نسبت بدهم، زيرا از متن نامه بر مى‌آيد كه مخاطب در اين نامه يكى از عموزادگان آن حضرت بوده است و به همين دليل من در اينجا توقف كرده عدم اظهار نظر را ترجيح مى‌دهم». [١]

اما گروه اوّل اين سخن را نپسنديده‌اند و مى‌خواهند با حفظ جلالتِ مقامِ‌

[١]. شرح نهج‌البلاغه ابن ابى‌الحديد، ج ١٦، ص ١٧٢.