پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٨ - شرح و تفسير حقوق همه شهروندان را محترم بشمار

مالك نفس خويش شويد» [١]

بخل به خويشتن در برابر آنچه حرام است مفهومى جز اين ندارد كه انسان همچون بخيل كه حاضر نيست درهم و دينارى از اموال خود را به كسى بدهد در برابر محرمات ايستادگى كند. نتيجه اين كار آن است كه راه انصاف را در همه حال مى‌پويد؛ خواه در امورى كه مورد علاقه اوست يا امورى كه مورد علاقه او نيست.

سپس امام عليه السلام در چهارمين دستور به مسأله بسيار مهمى اشاره مى‌كند كه از سماحت و عظمت قوانين اسلامى پرده برمى‌دارد و چيزى را كه در آن روز در دنيا مطرح نبود عنوان مى‌كند و مى‌فرمايد: «و قلب خويش را كانون رحمت و محبّت و لطف به رعيّت قرار ده»؛

(وَأَشْعِرْ قَلْبَكَ الرَّحْمَةَ لِلرَّعِيَّةِ وَالْمَحَبَّةَ لَهُمْ وَاللُّطْفَ بِهِمْ).

مى‌دانيم «اشعر» از ريشه «شعار» است و شعار در اصل به لباس زيرين انسان گفته مى‌شود كه با تن او مستقيماً در تماس است. انتخاب اين تعبير از سوى امام عليه السلام اشاره به اين است كه بايد قلب تو مستقيماً با رحمت و محبّت و لطف نسبت به رعايا در تماس باشد.

ممكن است تفاوت رحمت و محبّت و لطف در اين باشد كه رحمت مرتبه نخستين دوستى و خوش‌رفتارى است و محبّت درجه بالاتر و لطف آخرين درجه است. نيز شايد تفاوت اين مراتب نسبت به موقعيت رعايا باشد؛ بعضى استحقاق رحمت دارند و بعضى كه سودمندتر و مفيدترند شايسته محبّت و آنهايى كه خدمت و تلاششان از همه بيشتر است سزاوار لطف‌اند.

در روايتى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم:

«لَا تَصْلُحُ الْإِمَامَةُ إِلَّا لِرَجُلٍ فِيهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ؛

پيشوايى و زمامدارى شايسته كسى است كه اين سه صفت را داشته‌

[١]. غررالحكم، ح ٤٨٩٨.