پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٢ - نكته ابن عباس كيست؟

خاك‌ها و به دنبال آن حضور در صحنه قيامت براى حساب و كتاب و سرانجام پشيمانى و تقاضاى بازگشت به دنيا را كه به هنگام مرگ و در صحنه قيامت دارد به او نشان مى‌دهد و آن را با آيه شريفه « «وَّلَاتَ حِينَ مَنَاصٍ»؛ ولى وقت نجات گذشته بود» [١] مؤكّد مى‌سازد.

نكته ابن عباس كيست؟

بى‌ترديد ابن عباس در ميان امت و مذاهب مختلف شيعه و اهل سنّت، اشتهار به نيكى و علم و دانش و هوشيارى و خرد دارد و از او با القابى مانند «حِبْرالأُمة»، «تَرْجُمانُ الْقُرآنِ» و مانند آن ياد مى‌شود. او دوران جوانى خود را در خدمت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله گذراند و حامل احاديث مهمى از آن حضرت بود كه در كتب معتبر نقل شده است. او مخصوصاً در تفسير قرآن صاحب نظر بود و از او به عنوان شاگرد على عليه السلام و محب او ياد شده است.

از اين رو هنگامى كه دانشمندان و شارحان نهج‌البلاغه به اين نامه رسيده‌اند در اينكه مخاطب آن ابن عباس باشد ترديد كرده‌اند. نامه‌اى كه در آن اميرمؤمنان على عليه السلام شديدترين سرزنش‌ها را به مخاطب خود نموده و او را به خيانت در اموال بيت‌المال و حيف و ميل آن و بردن مقدار فراوانى از آن از بصره به حجاز وصف مى‌كند.

به خصوص اگر پاسخ‌هاى تند و جسورانه‌اى را كه از ابن عباس در پاسخ اين نامه نقل شده و در بعضى از كتب تاريخ آمده است در نظر بگيريم مسأله بسيار پيچيده‌تر مى‌شود.

از اين رو ناقلان اين نامه در برابر آن به سه گروه تقسيم شده‌اند:

[١]. ص، آيه ٣.