پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٤ - نكته ابن عباس كيست؟

ابن‌عباس، اسناد اين نامه على عليه السلام نسبت به او را حفظ كنند.

از جمله ابن ميثم در شرح نهج‌البلاغه‌ خود مى‌گويد: «نبايد از ابن عباس چنان كارى را بعيد دانست زيرا او معصوم نبود و على عليه السلام هم كسى نبود كه در راه حق از احدى بترسد و حقيقت را كتمان كند، هرچند محبوب‌ترين فرزندان او باشد تا چه رسد به پسر عمويش، بلكه لازم است نسبت به خويشاوندان نزديك در چنين موردى سخت‌گيرتر باشد.

وانگهى سخت‌گيرى امام عليه السلام باعث جدايى ابن عباس از امام نمى‌شود، چرا كه آن حضرت هر يك از يارانش را كه مستحق مؤاخذه مى‌دانست، مؤاخذه مى‌كرد؛ بزرگ يا كوچك، نزديك يا دور و هنگامى كه حق اللَّه را از او باز پس مى‌گرفت و يا آن شخص خودش از كرده خود پشيمان مى‌شد، به همان حال قبل نسبت به او باز مى‌گشت، بنابراين با محبّت عميق و پيوند خويشاوندى كه ميان امام عليه السلام و ابن‌عباس وجود داشت، درشتى و مؤاخذه شديد على عليه السلام نسبت به ابن عباس باعث جدايى او نمى‌شد.

امّا اينكه گفته شود مخاطب برادر ابن‌عباس؛ يعنى عبيداللَّه بوده، صحيح نيست، چرا كه عبيد اللَّه كارگزار امام در يمن بود و چنين مطلبى درباره او نقل نشده است». [١]

طرفداران قول دوم از يك سو معتقدند كه عظمت مقام ابن عباس با محتواى اين نامه هرگز سازگار نيست، زيرا او «حِبْر الأُمّة» و درياى عميقى از علم و فضل بود و به على عليه السلام عشق مى‌ورزيد، و جزء مدافعان درجه اوّل على عليه السلام بود كه عدد آنها در آن زمان طوفانى از انگشتان دست تجاوز نمى‌كرد و حتى در جنگ صفين هنگامى كه مسأله حكميّت مطرح شد امام عليه السلام او را براى حكميّت و قرار گرفتن در برابر مرد شيطان صفتى همچون عمرو عاص پيشنهاد فرمود (هرچند گروهى‌

[١]. شرح نهج‌البلاغه ابن ميثم، ج ٥، ص ٩٠.