جنبشها و نهضتهاى سياسى اسلام معاصر - شیرودی، مرتضی - الصفحة ٦٩
جنبش آزاديخواهى در لبنان تا زمان استقلال تاريخ قبل از استقلالِ لبنان، شاهد وقوع جنبشها و نهضتهاى چندى بوده است. علل اصلى اين جنبشها نخست به اختلافات مذهبى و مبارزه فرقهاى بر سر تصاحب قدرت برتر سياسى بين مسلمانان و مسيحيان، مانند آنچه را كه بين «دروزيهاى مسلمان» و «مارونيهاى مسيحى» در سال ١٢٣٩ ه. ش. ١٨٦٠/ م. روى داد و سپس به تلاش براى كسب استقلال از سلطه امپراتورى عثمانى و آنگاه فرانسه همانند «جنبش اعتصابها» «١» در سالهاى بين ١٣١٢ تا ١٣١٤ ه. ش./ ١٩٣٣ تا ١٩٣٥ م. برمىگردد.
همانطورى كه اشاره شد، اختلافات مذهبى و درگيريهاى فرقهاى، مهمترين و عمدهترين علل ناآراميها و حركتهاى سياسى لبنانِ قبل از جنگ جهانى اوّل را تشكيل مىدهد. در اين راستا درگيريهاى زيادى به وقوع پيوسته است كه كشتار مسلمانان توسط صليبيون در قرون شش و هفت ه. ش./ دوازده و سيزده م. قتل عام مكرر شيعيان از سوى پيروان صلاح الدين ايوبى (ايوبيون)، حُكّام مماليك و احمد پاشا در عكاّ و نيز جنگهاى خونين دروزيها و مارونيها در اواسط قرن سيزده ه. ش. از مهمترين آن به شمار مىرود. اين وقايع توسط حُكّام مسيحى و سنى و يارهبران مذهبى و به منظوركسب قدرت سياسى، تثبيت و گسترش آن و يا حفظ موجوديت مذهبى صورت گرفته است. «٢» اين رقابتهاى مذهبى و فرقهاى، دو نتيجه به همراه داشته است: اوّل آن كه شكاف مذهبى و فرقهاى را تشديد و قدرت هر يك از آنها را كاهش داد. بر اين اساس، فرقههاى مذهبى براى حفظ موجوديت و يا حفظ قدرت سياسى به قدرتهاى خارجى متوسل شدند.
به گونهاى كه فرانسه، روسيه تزارى وانگلستان به ترتيب به حمايت از مارونيها، «ارتدوكسها» و «پروتستانها» پرداختند. دوم آن كه، منجر به دخالت نظامى و سياسى مستقيم كشورهاى اروپايى در منطقه لبنان شد كه نخستين آن در اواسط قرن سيزده ه. ش./ نوزده. م.
روى داد. طى اين دخالت نظامى، فرانسه به نمايندگى از كشورهاى اروپايى براى پايان دادن به جنگ مارونيها و دروزيها وارد منطقه شد. نتيجه چنين اقدامى امضاى دو پروتكل بين طرفهاى درگير و حاميان آن بود. مطابق اين توافقها اداره «جبل لبنان» «٣» به يك