جنبشها و نهضتهاى سياسى اسلام معاصر - شیرودی، مرتضی - الصفحة ٤٥
سفر كرده بود، زمينههاى اعتراض گستردهاى را عليه رژيم رضاخان پديد آورد. «١» رهبرىِ مخالفت عمومى عليه قانون اجبارى بر سرگذاشتن كلاه فرهنگى (كلاه بينالمللى يا كلاه دو لبه يا تمام لبه) و دستور كشف حجاب، «٢» با آيتالله حاج آقا حسين قمى، آيت الله سيد يونس اردبيلى و فرزند آيت الله آخوند خراسانى بود. مردم ابتدا در منزل آيت الله اردبيلى گرد آمدند و خطبا و بويژه شيخ محمد تقى بهلول سبزوارى و نواب احتشام رضوى آنها را از آثار و عواقب اين اقدام رژيم آگاه كردند. «٣» در پى افزايش جمعيت معترض و تحصن آنها در مسجد گوهرشاد، لشگر خراسان به فرماندهى سرتيپ ايرج مطبوعى در ٢٠ تير ١٣١٤ ه. ش. مسجد گوهرشاد را محاصره كرد. وقتى مطبوعى از پايان دادن به تحصن عاجز ماند، رضاخان سرتيپ البرز را از تهران به مشهد فرستاد و او به كمك مطبوعى و واحدهاى لشگر مشهد، وارد صحن مطهر امام رضا (ع) شد و تحصنكنندگان در مسجد را به گلوله بست. «٤» بدينسان اين قيام مردمى سركوب گرديد.
٥- قيام اسلامى ٣٠ تير ١٣٣١ ه. ش.
نفت و مسائل مربوط به آن همواره منشأ تحولاتى وسيع و عمدتاً ناخوشايند در تاريخ معاصر ايران بودهاست. يكىاز اين تحولات واگذارى امتيازات نفتى به بيگانگان بود. تامدتها واگذارى امتيازهاى نفتى متعدد، جنبشى را عليه اين امتيازات- همانند جنبش تنباكو- به دنبال نداشت ولى از زمانى كه مردم ايران ارزش اقتصادى و سياسى نفت را بدرستى درك كردند، به مخالفت با اعطاى امتيازات جديد نفتى پرداختند. يكى از اين مخالفتها به واكنش عمومى در قبالِ تلاش گسترده آمريكاييها و روسها بعد از شهريور ١٣٢٠ شمسى در تحصيل امتياز نفت شمال برمىگردد. امّا مجلس بويژه در دوره چهاردهم و پانزدهم از