جنبشها و نهضتهاى سياسى اسلام معاصر - شیرودی، مرتضی - الصفحة ٥١
قيامهاى مردم عراق كه در فاصله سالهاى ١٩١٠ تا ١٩٢٠ م./ ١٢٨٩ تا ١٢٩٩ ه. ش.
روى داد، به پيروزى قاطع و آشكار دست نيافت؛ زيرا جهاد عمومى مردم در سالهاى پس از اشغال بصره، به علت ساز و برگ نظامى برتر انگليسىها، تأثير وعده استقلالى كه انگليسىها به شيوخ و مردم عراق داده بودند، و نيز ناتوانى قواى عثمانىها كه ناشى از ضعف نظامى، رشد فساد فقدان پايگاه اجتماعى آنان بود، منجر به پيروزيهاى پى در پى انگليسيها شد كه با اشغال بغداد در سال ١٢٩٦ ه. ش. به اوج خود رسيد در مرحله بعد انگليس با بهرهگيرى از فروپاشى عثمانى و برخوردارى از حمايت دولتهاى استعمارى بزرگ، قيام مردم عليه تحت الحمايگى عراق را در هم كوبيد. قيام ١٩٢٠ م. را نيز با انتصاب يك فرماندار خشن براى عراق و تقويت نيروى نظامى بويژه نيروى هوايى بشدت سركوب كرد. «١» نهضت اسلامى شيعيان در سه دهه بعد با سركوب قيام ١٩٢٠ م. مخالفت شيعيان عراق با سياستهاى انگليس ادامه يافت. اين مخالفتها علاوه بر دلايل گذشته، زمينههاى جديدترى نيز داشت؛ مانند: تعيين شوراى وزيران با اكثريت سنّى توسط فرماندار انگليسى عراق، به پادشاهى رساندن فيصل در عراق طى يك رفراندوم فرمايشى در سال ١٩٢١ م/. ١٣٠٠ ه. ش.، اعمال نفوذ در انتخابات مجلس ملّى، كم كردن نفوذ علما بر امور خيريه و قضايى از طريق تشكيل اداره اوقاف و افزايش شمار دادگاههاى مدنى، تلاش براى غير دينى كردن مدارس بر پايه ناسيوناليسم عرب، برقرارى اتحاد ٢٥ ساله عراق با انگليس به عنوان شرطى براى استقلال كشور، اجراى قانون سربازگيرى اجبارى از شيعيان، افزايش مالياتها و ... «٢»