جنبشها و نهضتهاى سياسى اسلام معاصر - شیرودی، مرتضی - الصفحة ٣٨
پرداخت سالانه پانزده هزار ليره استرلينگ ١٤ عايدات خالص را به دولت ايران تعهد كرد. «١» مردم به رهبرى علما به مخالفت با اين امتياز دست زدند، علت اين مخالفت به زيانهايى برمىگشت كه امتياز رژى براى ايران به همراه داشت. اين زيانها عبارت بودند از:
الف- زيان اقتصادى: زيرا سود شركت انگليسى از اين قرارداد بسيار زياد بود و علاوه بر آن، يك پنجم تجّار ايرانى و بسيارى از مردم؛ كار خود را از دست مىدادند.
ب- خطرات سياسى: دفتر اصلى شركت رژى در تهران، بهصورت قلعه مستحكمى درآمده و براى خود در سراسر كشور سربازانى فراهم آورد. همچنين تعداد زيادى زن و مرد انگليسى را به بهانه كمك به شركت و در واقع براى تبليغ دين مسيح (ع) به ايران گسيل كرد. «٢» در نتيجه بيم آن مىرفت كه آنها قصد تسلط برايران را داشته باشند. «٣» رهبرى مخالفان قرارداد رژى، با روحانيت بود. نخستين مخالفتها در تهران به رهبرى ميرزا حسن آشتيانى صورت گرفت، آنگاه دامنه اين مخالفتها به شهرهاى ديگر گسترش يافت. در شيراز سيدعلى اكبرفال اسيرى مانع از ورود نمايندگان كمپانى به شهر شد، و در نتيجه ناصرالدين شاه او را به بصره تبعيد كرد. ميرزا آقا جواد از شاگردان شيخ مرتضى انصارى رهبرى قيام مردم تبريز را برعهده داشت و به هدايايى كه شاه براى انصرافش در مخالفت با قرارداد فرستاد، اعتنايى نكرد. در اصفهان آقانجفى مجتهد، فروش تنباكو را حرام كرد. در مشهد شيخ محمد تقى بروجردى و حاج حبيب شهيدى تظاهرات عليه امتياز تنباكو را سامان دادند. نتيجه اينكه سراسر ايران به همت روحانيت به مخالفت عليه امتياز رژى پرداختند. «٤» بهرغم مخالفتهاى گسترده مردمى، شاه حاضر به لغو امتياز نبود. درنتيجه علما ومردم از ميرزا حسن شيرازى (معروف به ميرزاى بزرگ) مرجع شيعيان جهان كه در شهر سامراى عراق ساكن بود، استمداد طلبيدند. ميرزاى بزرگ در پى نامهها و تلگرافها و