مشروطيت باقى ماندند. بدين سان در جناح واحد روحانيت در داخل كشور شكاف افتاد. «١» چنين شكافى در روحانيت خارج از كشور نيز پديد آمد. آيت الله سيد كاظم يزدى كه داراى مقلدين بسيار در ايران و عراق بود، از جناح شريعت خواهى شيخ فضل الله نورى حمايت كرد. در عوض آيت الله ملا محمد كاظم خراسانى (معروف به آخوند خراسانى)، آيت‌الله حاج ملا عبدالله مازندرانى، حاجى ميرزا حسين و حاجى ميرزا خليل طرفدار و حامى مشروطه بودند.
مساعى شريعت خواهان منجر به گنجانيدن اصل نظارت پنج تن از علماى طراز اوّل بر مصوبات مجلس در متمم قانون اساسى گرديد. اما سرانجام با اعدام شيخ فضل الله نورى از صحنه سياسى كشور حذف شدند. «٢» انقلاب مشروطيت در بهبود وضع عمومى كشور تغيير چندانى پديد نياورد. زيرا با وجود قانون اساسى، شاه به ميل خود سلطنت مى كرد و تعداد زي جنبشها و نهضت‌هاى سياسى اسلام معاصر ٤٦ ٥ - قيام اسلامى ٣٠ تير ١٣٣١ ه. ش.
ص : ٤٥ ادى از رجال سابق (همانند اتابك) بر مصدر كار باقى ماندند. از حضور روحانيت در صحنه سياسى كشور ممانعت به عمل آمد، و مجلس به عنوان مهمترين ثمره انقلاب مشروطيت در تهيه قوانين اسلامى وضع اسف‌بارى پيدا كرد: چون مجلس اول به توپ بسته شد، مجلس دوم با اولتيماتوم روسيه توسط نايب السلطنه منحل گرديد، مجلس سوم بر اثر جنگ جهانى اول از كار افتاد، مجلس چهارم در مقابل زورگوييهاى رضا خان، اقدام قابل توجهى نكرد و مجلس پنجم قاجاريه را از سلطنت خلع و رضا خان را به رياست حكومت موقت برگزيد و مجلس در زمان پادشاهى رضا خان فقط اوامر ملوكانه را تصويب مى‌كرد. «٣» ٣- نهضتهاى اسلامى بعد از مشروطه تا سلطنت رضا خان‌ در اين بخش به بررسى قيامهاى اسلامى كه در فاصله سالهاى پس از مشروطه و