جنبشها و نهضتهاى سياسى اسلام معاصر - شیرودی، مرتضی - الصفحة ٢٩
با تأثير از انديشههاى شاه ولى اللّه و سيد جمال شكل گرفت. پيروان اين جنبش اميدوار بودند كه با تجديد قدرت امپراتورى عثمانى، از كمك آن دولت براى نجات مسلمانان هند از سلطه انگليسيها بهرهمند شوند. به طور عمده به همين دليل، مسلمانان هند ادعاى عثمانيها را مبنى بر خلافت جهانى اسلام پذيرفتند و به حمايت از آن پرداختند. «١» جنبشگران هندىِ خلافت، به تأثير از تز پاناسلاميسم عثمانيها و بيشاز آن به تأسىاز انديشه اتحاد اسلام سيد جمال، مواضع ضدشيعى خود را كاهش دادند و با طرح همكارى و تفاهم با شيعيان و هندوها، مبارزات خود را عليه انگليس كه در اين زمان آشكارا به مقابله با امپراتورى عثمانى از طريق تجزيه آن دولت اقدام كرده بود، مبادرت كردند.
با گسترش خصومت انگليسيها با جهان اسلام، جنبش هندى خلافت نيز توسعه يافت و بعد از جنگ جهانى اوّل و در آستانه تجزيه كامل امپراتورى عثمانى به اوج خود رسيد. برايناساس، اين جنبش از آغاز تا پايان در نقطه مقابل انديشههاى سيد احمد خان (ملقب به سر سيد احمد خان «٢») قرار داشت. وى راه دستيابى به شكوه قبلى مسلمين را پيروى تمام عيار از انگليس مىدانست.
جنبش خلافت در پى تجزيه امپراتورى عثمانى و توسعه ناسيوناليسم ترك توسط «آتاتورك» كه در نهايت منجر به الغاى خلافت در سال ١٣٠٣ ه. ش./ ١٩٢٤ م. گرديد، ناكام ماند. بعد از آن رهبران جنبش بر خلاف مواضع اوّليّه به مسائل داخلى هند مشغول شدند و بدين سان نقش برجستهاى در استقلال هند ايفا كردند. اما پيروان و رهبران اين جنبش با مشاهده گرايش ناسيوناليستى هندوها در جهت سلطه بر مسلمانان، اقدام به استقلال پاكستان از هند نمودند. «٣»