بخش اوّل: ماهيت ولايت‌ ولايت فقيه، مسأله‌اى كلامى‌ اولين پرسش پيرامون ولايت فقيه اين ست كه آيا ولايت فقيه جزو مسائل اعتقادى است و در حوزه علم كلام و عقايد اسلامى بايد مطرح شود، يا از مسائل فقهى و فرعى دينى است كه در حوزه فقه بايد از آن سخن گفت؟
در اين زمينه دو نظريه وجود دارد: گروهى برآنند كه مسأله ولايت فقيه جزو مسائل فقهى و فرعى است و بايد در فقه مطرح شود. گروه ديگرى كه ظاهراً اكثريت را تشكيل مى‌دهند بر اين باورند كه مسأله ولايت فقيه از سنخ مسأله امامت و ولايت ائمه معصومين عليهم السلام بوده، و در زمره مسايل كلامى- اعتقادى به‌شمار مى‌رود.
روشن است اگر مسأله مزبور را فقهى بدانيم از وظيفه فقيه و اقدام براى تصدى ولايت، و نيز از وظيفه مردم در قبول ولايت و اطاعت و فرمانبردارى از ولى فقيه سخن مى‌رود؛ ولى اگر آن را كلامى دانستيم از نصب خداوند يا معصومين عليهم السلام بحث خواهد شد. بدين بيان كه ائمه عليهم السلام از سوى خدا در عصر غيبت فقها را جانشين خود در امر ولايت و سرپرستى دين و دنياى مردم قرار داده‌اند. «١» به بيان روشنتر، گاهى گفته مى‌شود فلان شخص امام است و هر امامى وظيفه شرعى‌