بخش دوم حكم و فتوا از مسائل مهمى كه در بحث «ولايت فقيه» مطرح و از سوى برخى نسبت به آن شبهه و مناقشه شده است، مسأله احكام حكومتى صادره از سوى ولى فقيه و جايگاه دينى و شرعى آن است. در اينجا براى رفع هر گونه ابهام و شبهه‌اى نسبت به حكم حكومتى آن را مورد بحث و بررسى قرار مى دهيم.
مفهوم حكم و فتوا در تبيين مفهوم حكم تعريفهاى زيادى ارايه كرده‌اند، ليكن به نظر مى رسد بهترين تعريف همان باشد كه فقيه نامدار شيخ حسن نجفى در «جواهر الكلام» ارايه كرده است:
«امَّا الْحُكْمُ فَهُوَ انْشاءُ انْفاذٍ مِنَ الْحاكِمِ لا مِنْهُ تَعالى‌ لِحُكْمٍ شَرْعىٍ اوْ وَضْعىٍ اوْ مَوضُوعِهِما فى‌ شَىْ‌ءٍ مَخْصُوصٍ.» «١» حكم، عبارت است از فرمان حاكم- نه خداى متعال- بر عمل كردن به حكم سرعى تكليفى يا وضعى يا موضوع اين دو در موردى خاص.
تعريف مزبور در بيانى ساده و خلاصه تر عبارت است از «انشاء حكم‌الله در موردى خاص يا موضوعى معين»، به اين بيان كه حاكم، حكم شرعى يك موضوع معين را