زمان استنباط و استخراج كرده، و فراراه آنان گذاشت.
اين طرز تفكر موجب شد تا ارتباط مردمى علماى شيعه، و نيز دخالت در امور سياسى- اجتماعى و شؤون زندگى مسلمانان از سوى آنان پيوسته ادامه يافته و هر روز بيشتر شود. در نتيجه انديشه حكومت و ولايت فقيه به‌طور مبنايى با برخوردارى از پايگاه بلند فكرى و پشتوانه قوى فقهى به تناسب موقعيتهاى زمانى، رشد و تكامل يافت، و در قرون اخير توسط فقها و مجتهدان بزرگى و در رأس آنان امام خمينى (قدس سر) به‌طور جدى و به‌صورت يك تفكر بنيادى و ريشه‌دار در عرصه سياست جهانى حضور پيدا كرد و موجب بروز حركتها و قيامهاى زيادى در سراسر جهان اسلام شد كه نظام مقدس جمهورى اسلامى در ايران مصداق برتر و نمونه كامل آن مى‌باشد. «١» بنابراين، چنين نيست كه اين تفكر تنها از سوى امام امت و دست‌پروردگان او در اين زمان پديد آمده باشد، بلكه انديشه «حكومت و ولايت فقيه» به‌عنوان يك تفكر دينى پيشينه تاريخى دارد، و به زمان ائمه عليهم السلام برمى‌گردد، و از خود آن بزرگواران الهام گرفته شده است. ليكن چنانكه گذشت موقعيتهاى سخت و دشوار تشيع مجال بروز، رشد، تكامل و تحقق چنين تفكر نابى را به ائمه عليهم السلام و پس از آنان به علما و فقها در عصر غيبت نداده است.
حكومت و ولايت فقيه در انديشه فقها و حكماى معاصر براى اين‌كه ادعاى خويش را مستند كرده باشيم، به‌عنوان نمونه در اينجا به ديدگاه چند تن از فقها و حكماى بزرگ معاصر درباره «حكومت و ولايت فقيه» به اختصار اشاره مى‌كنيم.
حكومت و ولايت فقيه در انديشه آيةا ... ميرزاى نائينى‌ از شخصيتهاى بارزى كه در عصر نهضت مشروطه توانسته است تصوير روشنى از نظام حكومتى ولايت فقيه در محدوده نظام حكومتى مشروطه (به تناسب نياز آن روز) ارايه دهد، فقيه عالى‌مقام و علامه زمان ميرزاى نايينى بود. او با نوشتن رساله «تنبيه الامة و تنزيه الملّة» در تحرير و تبيين مشروطيت و حكومت اسلامى، كتاب جامعى در اصول سياست‌