اخلاق در کلام معصومین - علوى گرگانى، محمدعلى - الصفحة ٢٢٩ - سفارش امام کاظم

خَيْراً مِنْهُ وَ أَنَّهُ شَرُّهُمْ فِي نَفْسِهِ، وَ هُوَ تَمَامُ الْأَمْرِ.١

اي هشام، امير المؤمنين٧ مي‌فرمود: خدا با چيزي بهتر از عقل پرستش نشود و تا چند صفت در انسان نباشد عقلش کامل نشده است: مردم از کفر و شرارتش در امان، و به نيکي و هدايتش اميدوار باشند. زيادي مالش بخشيده، و زيادي گفتارش نگه داشته شده باشد. بهره او از دنيا به مقدار قوتش باشد. تا زنده است از دانش سير نشود. ذلّت با خدا را از عزّت با غير خدا دوست‌تر دارد. تواضع را از شرافت دوست‌تر دارد. نيکي اندک ديگران را زياد، و نيکي بسيار خود را اندک شمارد. همه مردم را از خود بهتر داند و خود را از همه بدتر، و اين تمام مطلب است.

يا هِشَامُ، إِنَّ الزَّرْعَ يَنْبُتُ فِي السَّهْلِ وَ لَا يَنْبُتُ فِي الصَّفَا فَكَذَلِكَ الْحِكْمَةُ تَعْمُرُ فِي قَلْبِ الْمُتَوَاضِعِ وَ لَا تَعْمُرُ فِي قَلْبِ الْمُتَكَبِّرِ الْجَبَّارِ لِأَنَّ اللَّهَ جَعَلَ التَّوَاضُعَ آلَةَ الْعَقْلِ وَ جَعَلَ التَّكَبُّرَ مِنْ آلَةِ الْجَهْلِ، أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ مَنْ شَمَخَ إِلَى السَّقْفِ‌ بِرَأْسِهِ‌ شَجَّهُ وَ مَنْ خَفَضَ رَأْسَهُ اسْتَظَلَّ تَحْتَهُ وَ أَكَنَّهُ؟ وَ كَذَلِكَ مَنْ‌ لَمْ‌ يتَوَاضَعْ‌ لِلَّهِ‌ خَفَضَهُ‌ اللَّهُ‌ وَ مَنْ‌ تَوَاضَعَ‌ لِلَّهِ‌ رَفَعَهُ.‌٢

اي هشام، زراعت در زمين هموار مي‌رويد نه بر سنگ سخت؛ و چنين است که حکمت در دلهاي متواضع جاي مي‌گيرد نه در دلهاي متکبّر و

[١] تحف العقول، ص ٣٨٨

[٢] تحف العقول، ص ٣٩٦