فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٠٦ - بررسى ماهيت مصلحت

اين نوع تذكر و اخطار در واقع در رابطه با انتخاب عقلانى انسانى بر مبناى سنجشهاى ظاهر در حوزه احكام بيان شده شرعى مى‌باشد كه مبادا در انتخاب معيار سنجش دچار اشتباه گردد و بجاى همه سونگرى و معيارهاى جامع از يك سونگرى و معيارهاى محدود بهره بگيرد و ارزيابى‌هاى ناقص عقلى او را از تبعيت از شرع الهى باز بدارد.

لكن در مورد قلمروهاى ناگفته شرع كه نه امرى و نه منعى صادر گرديده، انسان در تشخيص خير و شر ناگزير از بهره‌گيرى از عقل مى‌باشد و در اين ارزيابى عقلانى بايد همه انواع خير و شر را در نظر بگيرد. انواعى كه در تشريع اسلام بكار گرفته شده و به طور اعم از مادى يا معنوى و دنيايى يا آخرتى منظور گرديده است.

و - تأكيد بر خير

با وجود دشوارى تشخيص خير و شر بررسى موارد مسلم و تجربه شده خير مى‌تواند راهنماى مؤثر و مفيدى در رهيافت به تشخيص آن در موارد مشكوك باشد. با بررسى بيش از ١٨٠ مورد از ارزيابى قرآن در موارد و مصاديق خير مى‌توان معيارهاى صحيح سنجش خير و سودمندى‌هاى شايسته را به دست آورد.

اگر خير و شر براى انسان قابل فهم نبود، اينهمه سخن از خير و شر گفتن در قرآن كه برخى از آنها جنبه استدلالى دارد حكيمانه نمى‌بود، آيا ارائه اين همه موارد روشن خير و بردن فكر انسان به ژرفاى سودمنديهاى زندگى از طريق ده‌ها آيه قرآن نمى‌تواند مشعر به اين حقيقت باشد كه انسان بايد در تنگناها و بايسته‌هاى ناگفته، خود راه خويش را بيابد؟ عليرغم اينكه رهنمودهايى در موارد فراوان توسط وحى براى راهگشايى خير و شر واقعى به روى انسان باز شده است.

ترديدى نيست كه انگيزه‌هاى فراوان براى انحراف انسان در تشخيص خير و شر وجود دارد كه گاه در حدّ خودفريبى نيز در انديشه انسان اثر مى‌گذارد لكن آيا قريب به ١٨٠ آيه كه موارد سودمنديها و مصلحتها را موشكافانه بررسى و ارزيابى نموده و به انسان رهنمود داده است براى بازگشايى انديشه انسان موحد به سوى معيارهاى واقعى سنجش مصلحتها، كافى نيست‌؟