ناگفته نماند که اِین مسئلۀ[١] با مسئلۀ جبر، به‌طور کلِّی در تعارض و تناقض است. در مسئلۀ جبر، انتخاب دو طرف وجود و عدم راه ندارد، مثل ثمر دادن درخت سِیب و غِیره؛ امّا در مسئلۀ اختِیار، نفس اختِیار ِیعنِی باز بودن و قابل اجرا بودن و عدم مانع براِی انجام دو طرف صورت مسئلۀ. چنانچه در آِیات قرآن کرِیم به اِین شاخصه تصرِیح مِی‌فرماِید:

(ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ)؛[٢] «اِین جزا و مکافات به‌واسطه عمل زشت و کردار ناصواب خود آنها، است و خداِی متعال نسبت به بندگان هِیچ‌گاه ظلم روا نمِی‌دارد.»

صراحت آِیات قرآن در تبِیِین عدم منافات توحِید افعالِی حق تعالِیٰ با اختِیار انسان

آِیه‌اِی است بسِیار عجِیب و صرِیح و مبِیّن حقِیقت توحِید افعالِی و وجود حقِیقِی اختِیار و انتخاب در افعال و اعمال انسان، که به روشنِی پرده از اِین راز برمِی‌دارد، مِی‌فرماِید:

(مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْعَاجِلَةَ عَجَّلْنَا لَهُ فِيهَا مَا نَشَاءُ لِمَنْ نُرِيدُ ثُمَّ جَعَلْنَا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلَاهَا مَذْمُومًا مَدْحُورًا * وَمَنْ أَرَادَ الْآخِرَةَ وَسَعَى لَهَا سَعْيَهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ كَانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُورًا * كُلًّا نُمِدُّ هَؤُلَاءِ وَهَؤُلَاءِ مِنْ عَطَاءِ رَبِّكَ وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا).[٣]

«کسِی که بخواهد دنِیا را برگزِیند و به آخرت ترجِیح دهد ما او را به آمال و آرزوهاِیش در اِین دنِیا بر حسب اختِیار و مشِیّت خودمان مِی‌رسانِیم، آنگاه جاِیگاه او را در آخرت جهنّم و آتش قهر و غضب خود مِی‌گردانِیم * و کسِی که آخرت را بگزِیند و تلاش خود را براِی رسِیدن به درجات و مقامات اخروِی قرار دهد و نسبت به عطا و لطف حق اِیمان داشته باشد، اِینان به

[١]. جهت اطّلاع بِیشتر پِیرامون جبر و تفوِیض و مسئلۀ امرء بِین الامرِین رجوع شود به توحِید علمِی و عِینِی، تذِیِیل ششم بر مکتوب ششم شِیخ رضوان الله علِیه، ص ٢٨٥.

[٢]. سوره آل‌عمران (٣) آِیه ١٨٢؛ سوره أنفال (٨) آِیه ٥١.

[٣]. سوره إسراء (١٧) آِیات ١٨ـ٢٠.