و انتخابِی عمل نموده‌اند؟ آِیا با فکر باز و حرِّیت در تصمِیم، به مِیدان تحقِیق پا نهاده‌اند ِیا اِینکه براساس پِیش‌فرض‌ها و اصول موضوعۀ مدوّنه، به آنها نظر افکنده‌اند؟

کِیفِیّت نزول وحِی و تصوِیر آن در نفس پِیامبر الهِی

نزول وحِی و تصوِیر آن در نفس پِیامبر الهِی عِیناً مانند نزول مشِیّت و ارادۀ بِی‌صورت الهِی است در سلسلۀ مراتب تکوِین تا برسد به عالم مادّه و جسم. و در غِیر اِین‌صورت، بِین تصوِیر وحِی از واقعِیّت خارج و بِین خود خارج، تناقض و تعارض به‌وجود مِی‌آِید و اِین خود، گول‌زدن و فرِیب‌دادن پِیامبر الهِی توسّط پروردگار است! مضافاً بر اِینکه بسِیارِی از افراد ممکن است آن حقِیقت خارجِی را در مکاشفات و ِیا در رؤِیا مشاهده کنند، و اِین مسئله با قضِیّۀ ابلاغ توسّط پِیامبران منافات پِیدا خواهد کرد. مثلاً در أخبار ذکر شده است که هنگام قبض روح انسان، پنجتن علِیهمالسّلام بر بالِین محتضر حاضر مِی‌گردند،[١] و اِین مطلب براِی بسِیارِی در همِین عالم تجربه شده است و اِین بنده خود شاهد بعضِی از اِین موارد بوده‌ام. أخبار مربوط به دفن مؤمن و استقبال ملائکه و حورالعِین در قبر و عالم مثال و برزخ براِی بسِیارِی از افراد در همِین دنِیا مشهود گشته است،[٢] و بنده نِیز از افراد متعدّدِی راجع به اِین موضوع مطالبِی عِینِی و شهودِی شنِیده‌ام.

براِی توضِیح اِین مسئله عرض مِی‌شود:

همان‌طور که ذکر شد،[٣] وحِی ِیا مربوط به إخبار از حقاِیق گذشته و آِینده و ِیا وقاِیع و قضاِیاِی روز قِیامت و بهشت و دوزخ و الطاف و عناِیات نامحدود الهِی است، و ِیا مربوط است به اعتقادات و احکام و تکالِیف شرعِیّه. و در هر دو قسم آن، سرچشمه و منشأ و مبدأ وحِی حقِیقتِی متعالِی است که صورت و هِیئت و شکل و تصوِیر برنمِی‌دارد؛ زِیرا حقِیقت اشِیاء در عالم وجود با تمام خصوصِیّات و قالب‌ها و

[١]. رجوع شود به معاد شناسِی، ج ٢.

[٢]. تفسِیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، ج ١٤، ص ٥٢٢؛ بحار الأنوار، ج ٨٩، ص ٣٤٧ و ٣٥٤.

[٣]. در فصل مربوط به وحِی، به طور مبسوط ذکر گردِید؛ رجوع شود به ص ٢٧٣و ٢٧٤.