ادراک مِی‌کرد و نِیز هم آن را اِین بشر متمدّن روشن‌فکر مغرب زمِین شما، مِی‌فهمد؟ و آِیا اِینکه به قول شما، فرهنگ اِین افراد با فرهنگ افراد عرب زمان نزول وحِی فرق مِی‌کند، باعث مِی‌شود که اِین آِیات و رموز را بفهمند؟ ِیا اِینکه حتِّی از فهم ظاهر و بسِیط قرآن نِیز عاجزند؟

نقد ادّعاِی عدم ادراک معنا و مراد حقِیقِی آِیات مبدأ و معاد

و اِینکه گفته مِی‌شود: «در آِیات مبدأ و معاد کجا انسان مِی‌تواند به مراد جدِّی متکلّم راه ِیابد؟»[١] نِیز به دور از تعقّل و تدبّر است. زِیرا طرِیق ورود به مراد و مفهوم قرآن، طرِیقِی جز پِیمودن راه و به‌کار بستن قواعد و قوانِین محاوره و تفهِیم و تفهّم نِیست، و هر کس که طبق همِین قانون به آنچه که دست ِیابد مِی‌تواند مدّعِی شود که مقصود متکلّم، اِین بوده است؛ و وقتِی به‌واسطۀ ازدِیاد معلومات و ارتقاء به مرتبه‌اِی برتر توانست به معناِیِی عالِی‌تر و حقِیقتِی راقِی‌تر از مفاد و مفهوم اوّل برسد، آن را مراد متکلّم خواهد ِیافت، و به همِین قِیاس.

ادراک درجات متفاوت معرفتِی کلام الهِی بر اساس رتبۀ وجودِی افراد

بنابراِین از آنجا که کلام الهِی داراِی درجات متفاوتِی از عمق و معرفت است،[٢] به هر مرتبه از مراتب عمق و معرفت که انسان دست ِیافت، همان مرتبه را مراد پروردگار براِی او در آن رتبۀ وجودِی احساس مِی‌کند. و اِین است حقِیقت و رمز قرآن که از ساِیر کتب امتِیاز دارد؛ مگر کتب عرفاء شامخِین، که آن نِیز در مرتبۀ پاِیِین‌ترِی از قرآن، به همِین کِیفِیّتِی که ذکر شد جا دارد.

مرحوم والد از استادشان حضرت حدّاد ـرضوان الله علِیهماـ نقل مِی‌کردند که:

مرحوم قاضِی ـرضوان الله علِیهـ فرمود: «من هشت بار کتاب مثنوِی را مطالعه کردم و هر بار معناِیِی براِی من حاصل گشت که با معناِی دفعۀ قبل تفاوت مِی‌کرد.»

و اِین حقِیر با بضاعت مزجاة و غِیر قابل قِیاس خود با خرمن معرفت و بِینش بزرگان نِیز به نوبۀ خود چنِین تجربه‌اِی را در حقّ اِین کتاب قوِیم داشته‌ام.

[١]. مقالۀ طوطِی و زنبور، مطلب ششم.

[٢]. عوالِی اللآلِی، ج ٤، ص ١٠٧؛ بحار الأنوار، ج ٨٩، ص ٧٨؛ جامع الاسرار، ص ١٠٤.