مبانِی اخلاق در آِیات و رواِیات - حسینی طهرانی‌، سید محمد حسین - الصفحة ١٨١ - دوام ذکر و توجّه به خدا

هم از آنجا عبور نمی‌کند و پرنده‌ای هم پر نمی‌زند و اصلاً هیچ إنسی هم داعی ندارد که آنجا برود، مگر دیوانه است؟! آنجا برود چه‌کار کند؟! آن کسی که دنبال خدا می‌گردد به آنجا می‌رود که طوری خلوت کند که هیچ مزاحمی نباشد. لذا در اینجا می‌فرماید: «أکثرْ ذکری فی الخَلوات!» پس خلوت لازم است!

دوام ذکر و توجّه به خدا

پنج چیز لازم است:

اوّل، صمت: سکوت؛ یعنی انسان از حرف بی‌جا و لغو خودداری کند.

دوّم، سهر (با هاء هَوَّز): یعنی بیداری شب.

سوّم، جوع: گرسنگی؛ کلید آسمان گرسنگی است، و نور خدا در شکم سیر نیست!

چهارم، عزلت: یعنی همین خلوتی که الآن خدا به حضرت عیسی بن مریم توصیه می‌کند.

پنجم، ذکری به دوام: یعنی دوام ذکر که انسان دائماً متذکّر خدا باشد، یا با زبان و یا با قلب.

نا تمامان جهان را کند این پنج تمام: یعنی ناقص‌هایی که به محل نرسیده‌اند و در سیر سلوک‌اند و هنوز نرسیده‌اند و به مقام قرب می‌خواهند برسند.

پس در این فقره کاملاً متوجّه شدید که اثر ذکر در خلوت چیست.[٢]

خداوند علیّ أعلیٰ إن‌شاءالله به برکت همان افرادی که محبّت و ذکر خدا در قلب آنها نشست و طیّارۀ وجود آنها به عشق پروردگار به حرکت آمد و این وجود و

[١]١. کلّیّات قاسم انوار، مقطّعات، ص ٣٣٩، با قدری اختلاف.

[٢]. جهت اطّلاع بیشتر رجوع شود به مصباح الشریعة، ص ١١٥؛ رسالۀ سیر و سلوک منسوب به بحرالعلوم، ص ١٦٠.