مبانِی اخلاق در آِیات و رواِیات - حسینی طهرانی‌، سید محمد حسین - الصفحة ١١٠ - گسترش اسلام بهواسطۀ منطق و روش و اخلاقیّات متعالی آن

آداب تربیتش کنی و بعد هم آزادش کنی!

مسلمانان به‌عنوان جهاد به جنگ می‌روند و برده‌ها را به اسارت درمی‌آورند؛ ولیکن وقتی ده بیست سال در خانه‌هایشان زندگی می‌کند، دیگر تربیت شده است و بعد هم آزادش می‌کنند.

آن‌قدر مواردی برای آزادی برده به‌عنوان وجوب داریم، مانند: کفّاره‌های مختلف قسَم، نذر، عهد، یمین،[١] روزه خوردن، قتل خطائی،[٢] انجام بعضی از کارها در مکّه و... که باید بنده آزاد کرد![٣] تازه اینها غیر از مستحبّات است.

شب عید فطر که می‌رسد، خوشا به حال کسی که بنده‌ای را آزاد کند! حضرت امام زین‌العابدین علیه السّلام شب عید فطر که می‌شد، همۀ بنده‌ها و هرچه غلام داشتند جمع می‌کردند و می‌گفتند: «این یک سال پیش ما بودید و من هم بندۀ گناه‌کاری هستم، شما برای من دعا کنید!» و آنها هم برای حضرت زین‌العابدین دعا می‌کردند و بعد حضرت می‌فرمودند: «به راه خدا بروید، همۀ شما آزاد هستید!»[٤]

آن‌وقت آنها دست برنمی‌داشتند و نمی‌رفتند! کجا بروند؟! خانه، این خانه و تربیت، این تربیت است! عجیب است! آن‌وقت با سدّ باب برده داشتن، این را از بین بردند.[٥]

گسترش اسلام به‌واسطۀ منطق و روش و اخلاقیّات متعالی آن

اینکه می‌بینید پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم در مدینه بروز و ظهور کرد امّا اسلام دنیا را گرفت، دنیا را این اخلاق و این روش و این منطق گرفت. آیۀ (إنَّ ٱللَهَ يَأمُرُ بٱلعَدل وَ ٱلإحسَٰن وَ إيتَآيٕ ذي‌ٱلقُربَىٰ وَ يَنهَىٰ عَن ٱلفَحشَآء وَ ٱلمُنكَر وَ ٱلبَغي يَعظُكُم لَعَلَّكُم

[١]. سوره مائده (٥) آیه ٨٩.

[٢]. سوره نساء (٤) آیه ٩٢.

[٣]. رجوع شود به الفقه المنسوب إلی الإمام الرّضا علیه السّلام، ص ٢٧٠ ـ ٢٧٣.

[٤]. الإقبال بالأعمال الحسنة، ج ١، ص ٤٤٣ ـ ٤٤٥.

[٥]. جهت اطّلاع بیشتر پیرامون فلسفۀ برده‌گیری در اسلام، رجوع شود به نور ملکوت قرآن، ج ٣، ص ٦٠ ـ ١٠٠.