ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٩١ - نظريّه پردازان امنيت زيست محيطى
تهديدات عليه امنيت زيستمحيطى با تأكيد بر تهديد بيروتروريسمى
نظريّهپردازان امنيت زيستمحيطى
هامر ديكسون، چاچوب تحليلى را براى بحث از رابطه امنيت با محيطزيست، توسعه داد. او اين موضوع را در پروژه «محيطزيست، جمعيت و امنيت»، در دانشگاه «تورنتو» به اجرا گذاشته است كه در آن، چگونگى تأثير افزايش بىرويه مصرف، بر تبديل منابع تجديدپذير به منابع غيرقابل تجديد، بررسى مىشود. بعد از هامر، رابرت كاپلان، مقالهاى را با عنوان «آنارشىاى كه در راه است»، در سال ١٩٩٤ م. منتشر و از نتيجه فرآيند نامناسب بهرهورى از طبيعت براى آينده انسان سخن گفت و ابعاد امنيتى آن را برشمرد و با بيان اين گزاره كه مهمترين مسئله امنيت ملّى واحدهاى ملّى در قرن بيست و يكم، محيط زيست است، خود را به عنوان انديشهگر پيشگام در اين رويكرد جديد شناساند. پس از جلب توجّه دستگاه سياستگذار «آمريكا» به مقاله كاپلان، از هامر ديكسون براى شركت در برخى از نشستهاى كاملًا تحصّصى در «واشينگتن» دعوت به عمل آمد.[١]
«مكتب كپنهاگ» بر خلاف مطالعات سنّتى امنيت، حوزه و محورهاى تهديدات را گسترش داده و تهديدات را نه صرفاً نظامى، بلكه در پنج حوزه نظامى، سياسى، اقتصادى، اجتماعى و زيستمحيطى مورد توجّه قرار مىدهد و با جداسازى تهديدات عام مربوط به امنيت ملّى، فقط تهديدات وجودى را تهديدات مربوط به امنيت ملّى مىداند و تهديدات وجود را نيز مربوط به بقا، تعريف مىكند. بر اين اساس، آن دسته از تهديداتى كه موجوديت حوزههاى پنجگانه را به مخاطره اندازد و آن را با خطر اضمحلال، تخريب يا آسيب جدّى رو به رو سازد، تهديد وجودى ناميده مىشوند. از نظر مكتب كپنهاك، تهديد زيستمحيطى امنيت ملّى، همانند تهديدات نظامى و اقتصادى به پايگاه مادّى دولت لطمه مىزند و شايد تا جايى پيش مىرود كه ايده دولت و نهادها آن را تهديد كند. حوادثى مانند زلزله، بيمارىهاى مسرى، خشكسالى، گازهاى گلخانهاى، نازك شدن لايه اوزون و ... از جمله تهديدات زيستى محسوب مىشوند.[٢]
دنيس پيچز، مدّعى است كه الگوى روابط بينالملل، متأثّر از عامل محيطزيست، دچار تحوّل شده و به نوعى بر محور آن قرار گرفته است. وى براى تبيين اين معنا، واژه جديد «اكوپليتيك»، به معناى «محيطزيست سياسى» را به كار برده است كه از حضور محيطزيست در عرصه سياست حكايت دارد. در همين راستا، لستر براون، سعى در بازتعريف امنيت در اين فضاى تازه نموده است؛ به گونهاى كه موضوع محورى امنيت در اين تعريف را، محيطزيست تشكيل مىدهد.
تازگى تعريف لستر در آن است كه وى قائل به نقشى مؤثّر براى محيط