ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٧٢ - ٧ تغيير فرهنگ و سبك زندگى حاكم بر خانواده ها
دهه هشتاد و اوايل دهه نود آغاز شد. پژوهشهايى كه در اين دوره انجام شد، بيانگر اين بود كه با وجود اعمال سياستهاى كنترلى و سختگيرانه در دهه شصت و هفتاد، جامعه ايران دستخوش تغييرات اجتماعى بنيادين شده و با ظهور نسل جديدى از جوانان شهرى با ارزشها و باورهاى متفاوت، نگرشها و رفتارهاى جديدى در زمينه ازدواج و تشكيل خانواده شكل گرفته است.[١] در برخى از پژوهشها هم به طور صريح، به افزايش روابط پيش از ازدواج در ايران، اشاره و اعلام شد كه امروز تفاوت در نگرش، به نحوه رابطه با جنس مخالف، به يكى از اصلىترين كانونهاى مناقشه بين نسلى در خانوادههاى شهرى بدل شده است.[٢]
در پژوهشهاى يادشده، همچنين به گونههاى متفاوت روابط جنسى پيش از ازدواج در ايران پرداخته و اعلام شد كه در حال حاضر در ايران، دستكم شش الگوى روابط پيش ازدواج، قابل شناسايى است:
١. روابط آزاد (الگوهاى روسپىگرى)؛
٢. روابط صيغهاى؛
٣. روابط دوست دختر- دوست پسر؛
٤. روابط همخانگى؛
٥. روابط ضدّ عاشقانه (الگوهاى فريب)؛
٦. روابط مبتنى بر عشق سيّال.
اين الگوهاى گوناگون را مىتوان در زير چتر سه گفتمان از يكديگر مجزّا كرد: گفتمان پيشامدرن (روابط دستههاى اوّل و دوم)، گفتمان مدرن (روابط دستههاى سوم، چهارم و پنجم) و گفتمان پسامدرن (روابط دسته ششم).[٣]
تحقيقات مشابه ديگرى نيز در سالهاى اخير انجام گرفته است كه بيشتر با روش كمّى به مطالعه روابط جنسى پيش از ازدواج پرداخته و آمارهاى متفاوت، ولى نزديك به هم را از شيوع اين روابط در جامعه ايران ارائه دادهاند. گرمارودى و همكارانش در تحقيق خود در سال ١٣٨٨ ه. ش.، با مطالعه ٢٤٠٠ دانشآموز دبيرستانى (١٤ تا ١٧ سال) به اين نتيجه رسيدهاند كه بيش از ٢٠% آنان رابطه جنسى را در زندگى خود تجربه كردهاند. خلجآبادى و مهريار نيز در تحقيق خود در سال ١٣٨٩ ه. ش. بيان مىكنند كه نزديك به ٢٥% دختران مجرّد دانشجو در دانشگاههاى بزرگ تهران، در زندگى خود، به داشتن نوعى رابطه جنسى اشاره كردهاند كه ١٠% آنها به رابطه كامل جنسى ختم شده است. از طرفى، محمّد و همكارانش نيز در تحقيق خود در سال ١٣٨٦ ه. ش. نشان دادهاند كه ٢٨% نوجوانان و جوانان شهرى رابطه جنسى قبل از ازدواج را تجربه كردهاند. همچنين نتايج گزارش وزارت بهداشت در سال ١٣٨٦ ه. ش. نشان مىدهد كه حدود ٢٠% پسران و كمتر از ١٠% دختران تا ٢٠ سالگى، رابطه جنسى را تجربه مىكنند و حال آنكه بيش از ٣٠% پسران تا ٢٥ سالگى، رابطه جنسى پيش از ازدواج داشتهاند. تحقيقات يادشده نشان مىدهد كه روند افزايش روابط جنسى پيش از ازدواج، با تغيير آرام ارزشها، ابتدا تغيير در ساختار خانواده و كاركردهاى آن را در پى دارد و سپس با تغيير گفتمان غالب، حتّى مىتواند به تغييرات اجتماعى گستردهتر منجر شود.[٤]
با توجّه به مطالب يادشده، مىتوان گفت كه در حال حاضر، جدّىترين و خطرسازترين ناهنجارى و آسيب جنسى جامعه ايران، افزايش روابط جنسى پيش از ازدواج است.[٥]
٧. تغيير فرهنگ و سبك زندگى حاكم بر خانوادهها
يكى از موضوعات مهمّى كه در آسيبشناسى خانواده ايرانى بايد به آن توجّه داشت، تغيير فرهنگ و سبك زندگى حاكم بر خانوادهها، به دليل تأثير گسترده شبكههاى ماهوارهاى است.
نظام سلطه در ساليان اخير، با هدف تغيير سبك زندگى مردم ايران، به ويژه در حوزه خانواده و روابط زن و مرد، هجوم سنگينى را به باورها، ارزشها و هنجارهاى اسلامى حاكم بر جامعه اسلامى ايران آغاز كرده و در اين زمينه، از همه ابزارهاى ممكن بهره مىجويد. يكى از مهمترين اين ابزارها، راهاندازى شبكههاى ماهوارهاى فارسى زبان است.[٦]
در حال حاضر، دهها شبكه ماهوارهاى فارسىزبان با رويكردها و برنامههاى مختلف در ايران قابل دريافت است كه از ميان آنها، ٣٥ شبكه فيلم و سريال، ١٤ شبكه هرزهنگارى، ٣٢ شبكه خبرى، تحليلى و سياسى، ١٩ شبكه دينى و مذهبى، ١٥ شبكه موسيقى و ٢٤ شبكه عمومى و سرگرمى است.[٧]
مهمترين موضوعهايى كه در اين شبكهها دنبال مىشوند، عبارتند از: ترويج سبك زندگى غربى، عادّىسازى روابط نامشروع، قبحزدايى از پديدههايى چون خيانت زن به شوهر، دوستى با جنس مخالف، رابطه جنسى قبل از ازدواج، باردارى قبل از ازدواج، فرزند نامشروع، سقط جنين، همجنسبازى و .... ٣٠
با توجّه به آمار بالاى استفاده مردم از شبكههاى ماهوارهاى، ميزان اثرپذيرى آنها از اين شبكهها هم بسيار بالاست و به طور طبيعى، سبك زندگى ترويج شده در فيلمها و سريالهاى ماهوارهاى، به ويژه در حوزه روابط زن و مرد در دراز مدّت در جامعه ما نهادينه مىشود.
پىنوشتها:
[١]. براى مطالعه بيشتر در زمينه آثار و پيامدهاى فيلمها و سريالهاى شبكههاى ماهوارهاى بر خانوادههاى ايرانى ر. ك: عبدالله بيچرانلو، «بررسى تأثيرات شبكههاى ماهوارهاى بر خانوادههاى ايرانى» (مطالعه موردى: شبكه تلويزيونى فارسى وان)، در: سيّد رضا صالحى اميرى (زير نظر)، آيندهپژوهى مسائل خانواده، چاپ اوّل: تهران، مركز تحقيقات استراتژيك، ١٣٨٩، ج ١، صص ٣٢٩- ٣٦٠؛ زن؛ نظام سلطه و رسانهها، صص ١٣٣- ١٤٤؛ محمّدحسين پيشاهنگ، «بررسى نقش تلويزيونهاى ماهوارهاى فارسى زبان در تغيير سبك زندگى ايرانى و راهبردها و راهكارهاى مقابله با آن»، پاياننامه كارشناسى ارشد رشته توليد سيما، دانشكده صدا و سيما، قم، ١٣٩٤، صص ٩٣- ٩٨ و صص ١٢٦ و ١٢٧ و «ماهوارهها باورهاى غلط جنسى را ترويج مىكنند»، در پايگاه اطّلاعرسانى سلامت نيوز:
http:// www. salamatnews. com/ news/ ٨١٣٧٢
[٢]. به حدّاقلى از محرّكات جنسى كه باعث تحريك و برانگيختگى جنسى در فرد مىشود، «آستانه تحريك جنسى» گفته مىشود. اين امر در افراد با توجّه به سنّ و جنس، اعمّ از زن و مرد متفاوت است. (عكس و فيلم پورنوگرافى (برهنهنمايى) و پيامدهاى آسيبزاى آن در رفتار جنسى، ص ٩٥).
[٣]. ر. ك: سيّد كاظم فروتن و محمّدحسين اخوان تقوى، «بررسى نقش سلامت جنسى در خانواده ايرانى» در: سيّد رضا صالحى اميرى (زير نظر)، آيندهپژوهى مسائل خانواده، چاپ اول: تهران، مركز تحقيقات استراتژيك، ١٣٨٩، ج ١، صص ٩٣- ٩٥؛ عكس و فيلم پورنوگرافى (برهنهنمايى) و پيامدهاى آسيبزاى آن در رفتار جنسى، صص ٩٤- ١٠١؛ سيّد محمّد عرب و ديگران، «طرّاحى مدل فراتركيب عوامل مؤثّر