از همه مهم‌تر، اگر بر اساس حديث ثقلين، قرآن هرگز از عترت جدا نيست؛ پس «بسم الله الرّحمن الرّحيم» كه آيتى از قرآن، بلكه مهم‌ترين آيه آن است، از امام زمان (عج) جدا نيست.

يكى از مراحل و مراتب معيت قرآن و عترت و عدم انفكاك آنها از يكديگر، اين است كه حقايق وجودى امام معصوم را در اين آيت بزرگ الهى، «بسم الله الرّحمن الرّحيم» متجلّى و حقايق والاى اين آيت والاى قرآن را در وجود مبارك معصوم منجلى بنگرى.

در آيت كبراى قرآن؛ يعنى «بسم الله الرّحمن الرّحيم»، سخن از اسماء و صفات بزرگ الهى است.

از آن سوى نيز امام معصوم (ع) فرموده است:

«نَحْنُ وَاللهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنى ...؛[٤]

به خدا سوگند! ما اهل‌بيتيم؛ اسماء نيكو و والاى خداوند ...»

پس در «بسم الله الرّحمن الرّحيم» و در لايه‌هاى باطنى و معرفتى آن، مى‌توان تجلّيات ولايى معصومان و خصوصاً امروز، وجود مبارك امام عصر (ع) را به نظاره نشست، امّا به‌جز بعد معرفتى، در بعد عملى نيز بايد تجلّيات ولايى در «بسم الله الرّحمن الرّحيم» را در زندگى و سير و سلوك توحيدى و ايمانى خود، تحقّق بخشيد.

آرى. اگر در وجهه توحيدى، انسان مؤمن در هيچ كار و هيچ لحظه‌اى نبايد ياد خدا و توسّل به قدرت او را فراموش كند، در وجهه باطنى يعنى همان وجهه ولايى نيز نبايد ياد انسان كامل و ولى الله الاعظم، امام عصر (ع) را از ياد برد؛ زيرا او خود مظهر ذكرالله است و چون كسى او را ياد كند، خدا را ياد كرده است:

«إنَّ ذِكرَنا مِن ذِكرِ الله ...؛[٥]

همانا ياد و ذكر ما، ذكر خداست و از آن، سرچشمه مى‌گيرد.»

بلكه امام، عين ذكرالله و ياد تكوينى الهى است؛ كه: «نحن ذكرالله»[٦]

بنابراين اگر بايد در ابتداى هركارى، «بسم الله الرّحمن الرّحيم» گفت: «فقولوا عند افتتاح كل امر صغير او عظيم: بسم الله الرّحمن الرّحيم؛[٧]

در آغاز هركار كوچك و بزرگى، بگوييد بسم الله الرّحمن الرّحيم».

و اگر هر كارى بدون «بسم الله الرّحمن الرّحيم»، ناقص و بى‌نتيجه خواهد ماند:

«كلّ امر ذى بال لم يذكَر فيه «بسم الله الرّحمن الرّحيم» فهو أبتر؛[٨]

هر امر حائز اهمّيتى كه در آن «بسم الله الرّحمن الرّحيم» ذكر نشود، ابتر و ناقص خواهد ماند.»

بر اساس اين معارف ولايى كه در بالا گذشت، هر انسان فرزانه‌اى درمى‌يابد كه در هيچ كارى نبايد ياد خدا و اولياى بزرگ او، به ويژه ياد امام عصر (ع) را فراموش نمود.

پى‌نوشت‌ها:

[١]. «تفسير و شواهد قرآنى در آثار امام خمينى (ره)»، ص ٨٤.

[٢]. دكتر سيد ابوالحسن موسوى، «انسان كامل در متون عرفانى اسلامى»، ص ١٤٨، به نقل از رسائل فلسفى ملاصدرا، ص ٢٠٣.

[٣]. شرح رساله «رابطه علم و دين»، آيت‌الله حسن‌زاده آملى، شارح: داود صمدى آملى، ص ٣٢٣.

[٤]. «تفسير نورالثّقلين»، ج ٢، ص ١٠٣.

[٥]. «اصول كافى»، ج ٤، ص ٢٥٤.

[٦]. ر. ك «تفسير مرآة الانوار (مقدّمه تفسير برهان)، ص ١٥١.

[٧]. آيت‌الله جوادى آملى، ج ١، ص ٣٧٨.

[٨]. همان.