ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٥٠ - رابطه نزول حضرت عيسى، با ظهور حضرت مهدى (عج) از ديدگاه روايات
رابطه نزول عيسى (ع) با ظهور مهدى (ع) از ديدگاه قرآن
«قرآن كريم» بازگشت حضرت عيسى (ع) را از علائم نزديك شدن قيامت دانسته است:
«وَإِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسَّاعَةِ فَلا تَمْتَرُنَّ بِها وَ اتَّبِعُونِ هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ؛[١]
همانا آن [نزول عيسى (ع)] نشانهاى بر [نزديك شدن] رستاخيز است. پس در آن ترديد نكنيد.»
اكثر مفسّران گفتهاند:
يعنى به درستى كه فرود آمدن عيسى (ع) از آسمان، از علامت قيامت است. پس در قيامت شك نكنيد.[٢]
«وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً؛[٣]
و هيچيك از اهل كتاب نيست، جز اينكه پيش از مرگ، به او (حضرت عيسى (ع)) ايمان مىآورد.»
پيش از آنكه درباره تفسير اين آيه شريفه سخنى بگوييم، لازم است نكتهاى را يادآور شويم و آن اينكه در مورد ضمير «موته» دو احتمال است: يكى به اهل كتاب بر مىگردد و ديگرى به حضرت عيسى (ع).
بنابر احتمال اوّل، معناى آيه شريفه اين است: «احدى از اهل كتاب نيست؛ جز آنكه پيش از مرگ، به حضرت عيسى (ع) ايمان آوردند.»
و بنا بر احتمال دوم، معناى آيه چنين خواهد بود: «احدى از اهل كتاب نيست، جز آنكه پيش از مرگ عيسى (ع)، به او ايمان خواهد آورد.»
برخى از مفسّران اهل سنّت كه احتمال اوّل را برگزيدهاند؛ ناچار شدهاند توجيهات عجيب و غريبى را در مورد آيه شريفه ملتزم شوند؛ ولى بنابر احتمال دوم، معناى آيه بسيار روشن است. چون طبق عقيده ما مسلمانان، حضرت عيسى (ع) هنوز زنده است و بعد از ظهور حضرت بقيةاللهالاعظم (عج)، او نيز از آسمان نازل شده و از ياران و اصحاب آن حضرت خواهد بود.
علّامه قندوزى حنفى، در تفسير آيه مزبور از محمّد بن مسلم از حضرت امام محمّدباقر (ع) روايت كرده است كه حضرت فرمودند:
«حضرت عيسى (ع) پيش از روز رستاخيز، به دنيا فرود مىآيد. پس پيروان هيچ ملّتى- نه يهودى و نه غير يهودى- باقى نمىمانند؛ مگر اينكه پيش از مرگشان، به او ايمان مىآورند و حضرت عيسى (ع) پشت سر حضرت مهدى (ع) نماز مىخواند.»
مانند اين روايت را علّامه ابن صباغ مالكى و نيز ديگران در كتابهاى خود نقل كردهاند.
بسيارى از دانشمندان بزرگ شيعه در ذيل آيه مزبور، در كتب تفسير و حديث از شهر بن حوشب روايت كردهاند كه گفت:
«روزى حجّاج به من گفت: آيهاى در كتاب خدا هست كه مرا ناتوان ساخته است. گفتم: اى امير! كدام آيه است؟ گفت:
«وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً»، اين آيه به صراحت مىگويد: احدى از اهل كتاب نيست، جز اينكه پيش از مرگش به حضرت عيسى (ع) ايمان مىآورد؛ در صورتىكه من يهودى و نصرانى را مىآورم و گردن مىزنم و چشم به دهان او مىدوزم و مىبينم كه ديده از جهان فرو مىبندد و لبهايش را حركت نمىدهد و اعتراضى نمىكند.
گفتم: اى امير! معناى آيه آن نيست كه شما تصوّر كردهايد. گفت: پس چگونه است؟ گفتم: پيش از آنكه قيامت برپا شود، حضرت عيسى به زمين باز مىگردد و در روى زمين هيچ يهودى و مسيحىاى باقى نمىماند؛ مگر اينكه به او ايمان مىآورد ... او پشت سر حضرت مهدى (عج) نماز مىخواند.
حجّاج گفت: واى بر تو! اين معنا را از كجا به دست آوردى؟ گفتم: آن را محمّدبنعلىبنحسين بنعلى بنابىطالب (ع) به من فرموده است.
اين حديث در كتب اهل سنّت نيز نقل شده است؛ ليكن در بسيارى از كتب آنها تصريح نشده كه ضمير موته به حضرت عيسى (ع) برمىگردد.
به هرحال، حضرت عيسى (ع) پس از ظهور حضرت مهدى (عج) و پيش از قيامت، از آسمان فرود مىآيد و پشت سر حضرت مهدى (عج) نماز مىگذارد و به حضرتش اقتدا مىكند. نصارا به جهت اقتداى حضرت عيسى (ع) به حضرت صاحبالامر (عج)، به آن حضرت ايمان مىآورند و يهود نيز به آن حضرت مىگروند؛ زيرا حضرت مهدى (عج)، الواح «تورات» را كه در آنها، علامات و نشانههاى امامت و رهبرى موجود است؛ از «فلسطين» يا غارى در «انطاكيه» بيرون مى آورد و پيروان ساير اديان نيز به سبب معجزاتى كه از آن حضرت مىبينند، به حضرتش ايمان مىآورند.[٤]
رابطه نزول حضرت عيسى، با ظهور حضرت مهدى (عج) از ديدگاه روايات
پيامبر اكرم (ص) فرمودند:
«مژده باد شما را و به ديگران نيز مژده دهيد كه مثل امّت من، چون باران است كه معلوم نيست آخر آن بهتر است يا اوّل آن، مانند بوستانى است كه گروهى در مدّت يك سال از آن استفاده مىكنند و سپس گروهى ديگر از آن بهرهبردارى مىنمايند. كسى چه مىداند! شايد آخرين گروه مردم داناتر، كنجكاوتر و نيكوتر باشند.
چگونه هلاك مىشود امّتى كه من در اوّل آن و مهدى در وسط آن و مسيح در آخر آن باشد؟ ليكن در اين ميان، مردمانى كج و گمراه خواهند بود كه نه آنها از من هستند و نه من از آنها هستم.»[٥]
اين روايت را بخارى در «صحيح»، در باب «فرود آمدن حضرت عيسى (ع)» آورده است و ابنحماد در نسخه خطّى كتاب خود، از صفحه ١٥٩ تا ١٦٢ حدود سى روايت را تحت عنوان «فرود عيسى بن مريم (ع) و روش او» و «عنوان مدّت زندگانى آن حضرت پس از فرود آمدن» آورده است؛ از آن جمله روايتى كه در صحاح و «بحارالانوار» از پيامبر اكرم (ص) نقل شده است كه فرمودند:
«سوگند به آنكه جانم در دست اوست! به طور يقين عيسى بنمريم به عنوان داورى عادل و پيشوايى دادگر در ميان شما فرود خواهد آمد ...»
در همان مآخذ، از پيامبر اكرم (ص) نقل شده است كه:
«پيامبران با يكديگر برادرند. آئينشان يكى و مادرانشان مختلف است. سزاوارترين ايشان نسبت به من، عيسىبنمريم است؛ چرا كه بين من و او پيامبرى نيست. او در ميان شما فرود خواهد آمد. پس او را بشناسيد. مردى چهار شانه و درشت اندام و سرخ و سفيدگونه است، خوك را