ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٧٨ - مرحله دوم اجراى سياست هاى تحديد نسل
بهداشت خانواده وابسته به سازمان ملل، مسئولان وزارت بهدارى، سپاه بهداشت مشوّقان روستايى) آغاز مىكند.
آغاز اقدامات گسترده كنترل جمعيت
از سال ١٣٣٠ تا سال ١٣٥٥ ه. ش. اقدامات زير در دستور كار قرار مىگيرد:
١. ايجاد «سازمان بهداشت بينالمللى» در سال ١٣٣٠ ه. ش. براى تشريح روشهاى پيشگيرى از باردارى؛
٢. ورود برنامه كنترل جمعيت در برنامه سوم توسعه؛
٣. با تأسّى «اداره بهداشت مادران و كودكان» در وزارت بهدارى، قرص وIUD وارد ايران شد؛
٤. در سال ١٣٧٧ ه. ش. انجمن «راهنماى بهداشت خانواده» براى ارائه خدمات تنظيم خانواده، ايجاد شد؛
٥. ايجاد مشوّقان روستايى (مشابه رابطان) جهت آموزش زنان روستايى براى كنترل جمعيت؛
٦. برنامهريزى، آموزش، تحقيقات، ارزشيابى، هماهنگى، نظارت بر اجراى برنامههاى تنظيم جمعيت با تحت پوشش گرفتن ٥٠٠ هزار زن در پنج سال؛
٧. برنامه عمرانى چهارم (١٣٥١- ١٣٤٧ ه. ش.) با هدف رسيدن به رشد يك درصد جمعيت، طى بيست سال؛
٨. تأمين دارو و وسايل جلوگيرى از باردارى براى يك ميليون و نودهزار زن در سنّ بارورى؛
٩. ايجاد برنامه ٢٤٤/ ٤٣٨/ ٣٠ براى مراجعه به مردم؛
١٠. آموزش در دبيرستانها و مدارس عالى درباره موضوع كنترل جمعيت؛
١١. تأسيس چهار مركز جمعيتشناسى؛
١٢. تأسيس مراكز شبانهروزى سپاهيان خدمات اجتماعى زنان؛
١٣. تأسيس «مركز اسناد جمعيت و تنظيم خانواده»؛
١٤. اجراى ٢٥ طرح تحقيقات جمعيتى؛
١٥. اعزام ٣٤٠ نفر به خارج از كشور براى كسب آموزش، تجربه و مهارت لازم در جهت كنترل جمعيت؛
١٦. آموزش ٢٥١/ ٢٣٩ نفر كادر پزشكى و پرستارى؛
١٧. اجراى ٧٥ پروژه براى كنترل جمعيت؛
١٨. در سال ١٣٤٥ ه. ش. با دومين سرشمارى، بر توجّه بيشتر به كنترل جمعيت و فعّاليت بيشتر وزارت بهدارى تأكيد شد؛
١٩. در سال ١٣٤٦ ه. ش. «معاونت جمعيت و تنظيم خانواده» در بهدارى ايجاد شد و فعّاليتهاى كنترلى افزايش يافت؛
٢٠. ايجاد مراكز «خدمات اجتماعى زنان» در بهدارى (١٣٤٧ ه. ش.)؛
٢١. از سال ١٣٤٧ ه. ش. سپاه بهداشت و دانش براى تسهيل انتقال پيامهاى تنظيم خانواده به روستاها رفتند؛
٢٢. ارزشيابى مكرّر فعّاليتهاى فوق؛
٢٣. ايجاد قانون عقيمسازى در سال ١٣٥٠ ه. ش. و زمينهسازى براى قانونى كردن سقط در سال ١٣٥١ ه. ش.[١]
عضويت ايران در فدراسيون بينالمللى انجمنهاى تنظيم خانوادهIPPF
اين اقدامات در سال ١٣٥٥ ه. ش.، شكل جديدترى به خود گرفت و در همان سال، وزارت بهداشت و «سازمان رفاه اجتماعى»، ادغام و «وزارت بهدارى و بهزيستى» تأسيس شد. معاونت جمعيت و تنظيم خانواده از جمله معاونتهايى بود كه به اين بخش، توجّه نشان داد و انجمن تنظيم خانواده، عضو فدراسيون بينالمللى انجمنهاى تنظيم خانوادهIPPF هم در همين راستا شكل گرفت. از جمله اقدامات ديگر آن سالها، مىتوان به ايجاد كلينيكهاى وابسته به سازمانهاى غيردولتى و سازمانهايى مانند:
- «انجمن راهنماى بهداشت خانواده»،
- «سازمان شاهنشاهى خدمات اجتماعى»،
- «بنگاه حمايت مادران و نوزادان»،
- «سازمان زنان ايران»،
- «خيريه فرح، همسر شاه»،
- «شير و خورشيد سرخ»،
- «شركت ملّى نفت ايران»،
- «دانشگاههاى ايران».
- خيريهها و بخش خصوصى، اشاره كرد.
آغاز عقيمسازى قانونى
همچنين در سال ١٣٥٥ ه. ش. قانون جديدى براى عقيمسازى، با عنوان مادّه ٥ قانون جزا، به تصويب رسيد كه اعمال جرّاحى براى پيشگيرى با شرايط زير مجاز شد:
١. رضايت همسر،
٢. دارا بودن دو فرزند.
در همان زمان، از تولّد يك ميليون و سيصدهزار كودك در مدّت پنج سال پيشگيرى شد و تجديد نظر در قوانين سقط جنين درخواست گرديد. تا آن زمان، طبق مادّه ٨٤ قانون جزا، زنان براى سقط، يك تا سه سال حبس تأديبى داشتند و پيگيرى انجمن تنظيم خانواده، منجر به تغيير قانون و آزادى مشروط سقط جنين شد.[٢]
تبليغ شعار فرزند كمتر، زندگى بهتر
در آن زمان، نرخ رشد، به طور متوسط سالانه ١/ ٣% بود كه با اجراى سياستهاى فرزند كمتر، زندگى بهتر، در دهه ١٣٥٥- ١٣٤٥ ه. ش. با اندكى كاهش، به ٧/ ٢% رسيد. بعد از انقلاب اسلامى، سياستهاى رسمى كنترل جمعيت متوقّف گرديد و دولت به تشويق و ترويج ازدواج در سنين پايين پرداخت و سنّ قانونى ازدواج براى دختران را از ١٥ سال به ١٣ سال و پسران را از ١٨ سال به ١٥ سال كاهش داد.[٣]
جنگ تحميلى و ميل روانى به داشتن فرزند بيشتر در زمان جنگ نيز در اين خصوص، بىتأثير نبود.
مرحله دوم اجراى سياستهاى تحديد نسل
مرحله دوم تحديد مواليد و برنامههاى تنظيم خانواده در ايران، از سال