اين محقّق مؤسّسه «امريكن انترپرايز» بيان مى‌كند با اينكه افزايش درآمد و توسعه اقتصادى در كاهش بارورى نقش داشته است؛ امّا تنها دليل آن نيست: كاهش باورى در نسل گذشته در كشورهاى عربى، نسبت به ديگر نقاط جهان، سريع‌تر بوده است.

به گزارش «اطّلاعات‌نامه جهانى سيا»، نرخ بارورى در ميان مسلمانان، اندكى نسبت به برآورد ابرشتات بالاتر است؛ امّا در كل، به نسبت بسيارى از كشورهاى آفريقايى زير صحرايى، «آمريكاى لاتين» و آسيايى كمتر است.

سرايت فرهنگ غربى زندگى مجرّدى به كشورهاى مسلمان‌

در اين گزارش، با اشاره به عوامل ديگرى به جز عامل اقتصادى، عامل فرهنگى و رواج سبك زندگى‌ مجرّدى‌ و افزايش تمايل جوانان به‌ فرار از ازدواج‌ اشاره شده است. فرهنگى كه ابتدا در سبك زندگى جوامع غربى راه پيدا كرد و پس از آن با گسترش راه‌هاى ارتباطى و نفوذ فرهنگى در كشورها شرقى، اكنون اين تمايل به زندگى محرّدى و روابط خارج از چارچوب خانواده و ازدواج در كشورهاى مسلمان نيز بسيار شايع شده است. ترويج سبك زندگى غربى، سختى روزافزون ازدواج در جوامع مسلمان، از جمله كشورمان و هجوم بى‌سابقه شبكه‌هاى ماهواره‌اى به شيوه زندگى ايرانى، اسلامى، پديده‌هاى نظير تجرّد، فرار از ازدواج، بى‌علاقگى به خانواده، روابط خارج از دايره عرف و شرع و در نهايت‌ بحران جمعيت و خانواده‌ را به گونه‌اى دامن زده است كه صداى زنگ خطر آن به گوش مراكز و انديشكده‌هاى غربى نيز رسيده است.

كاهش ازدواج در اروپا، امرى شناخته شده، امّا همچنان چشمگير است. نرخ ازدواج زنان در «آلمان» از ٩٨% در سال ١٩٦٥ م. به ٥٩% در سال ٢٠٠٠ م. كاهش يافته است. اين رقم در مدّت مشابه در «فرانسه» از ٩٩% به ٦١%، در «سوئد» از ٩٨% به ٤٩%، در «انگليس» از ١ به ٥٤% كاهش يافته است.

در «آسيا» نيز نرخ ازدواج رو به كاهش است. در «ژاپن»، درصد زنان بين ٣٠ تا ٣٤ ساله كه هرگز ازدواج نكرده‌اند از ٢/ ٧% در سال ١٩٧٠ م. به ٦/ ٢٦% در سال ٢٠٠٠ م. افزايش يافته است. اين رقم در «ميانمار»، از ٣/ ٩% به ٩/ ٢٥%، در «تايلند»، از ١/ ٨% به ١/ ١٦% و در «كره جنوبى»، از ٤/ ١% به ٧/ ١٠% افزايش يافته است. با اينكه نرخ ازدواج در جهان عرب بالاتر است، امّا آنها نيز با سرعت در همين مسير در حركتند. به گفته ابرشتات، آنچه مايه شگفتى است اين مى‌باشد كه در جهان عرب فاصله‌گرفتن از ازدواج از بسيارى لحاظ، هم‌اكنون همانند اروپاى دهه ٨٠ م. است و اين اتّفاق در حال وقوع در سطح پيشرفت به مراتب پايين‌تر از اروپا و آسياى شرقى توسعه‌يافته است. ابرشتات مى‌گويد:

اتّفاق بزرگى در شرف وقوع است و عملًا هيچ‌كس متوجّه آن نشده است؛ حتّى در دنياى عرب.

آينده كشورهاى مسلمان، كاهش نيروى كار و افزايش جمعيت بازنشسته‌

اين مطالعات به ما يادآورى مى‌كند كه گرايش‌هاى بزرگ جمعيت‌نگارى كه به جهان شكل مى‌دهند، ناشناخته و اغلب مورد غفلت هستند. درست است كه جهان عرب در حال حاضر، شاهد افزايش شديد جمعيت جوان است كه يكى از عوامل انقلاب‌هاى مردمى در تونس، «مصر» و نقاط ديگر بوده است، امّا بنا به گفته اين كارشناس جمعيت و نگاهى به آمار موجود، آينده پيش‌روى نسل بعدى كاهش تعداد نيروى كار و افزايش جمعيت بازنشسته است.

ماهنامه فرهنگى، تشكيلاتى حلقه وصل، ويژه‌نامه نسل ششم، سال دوم، آذر ٩٣، صص ٢٤- ٢٥؛ به نقل از مشرق.