«آيه ٤٦ سوره اعراف» است. در اين آيه كه تفسيرش در ادامه مى‌آيد، خداوند بيان مى‌كند كه تصميم گيرنده درباره بهشتى يا جهنّمى‌بودن افراد، حضرت على (ع) هستند.

هيثم بن واقد، از مُقرّن‌ روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق (ع) كه مى‌فرمودند:

ابن كّواء به خدمت اميرالمؤمنين (ع) آمد و عرض كرد كه: يا امير المؤمنين! «و بر اعراف و اعالى، مردانى چند باشد كه بشناسند هر يك از اهل بهشت و دوزخ را به نشانى كه در روى ايشان باشد»[١] [يعنى چه‌]؟[٢] حضرت فرمودند كه: «ما بر اعراف و باروى ميان بهشت و دوزخيم و ياوران خويش را به نشانه‌اى كه در روى ايشان است، مى‌شناسيم و ماييم اعراف و كارگزاران مردم كه خداى عزّوجلّ را نشناسد؛ مگر به راه معرفت و شناخت ما و ماييم اعراف و معرفتى كه آنچه مقصود است به معرفت آن به عمل مى‌آيد و خداى عزّوجلّ در روز قيامت بر روى جسر[٣] جهنّم ما را شناسا مى‌گرداند. پس داخل بهشت نمى‌شود؛ مگر آنكه ما را شناسد و ما او را شناسيم و داخل جهنّم نشود؛ مگر آن كس كه ما را نشناسد و ما او را نشناسيم. به درستى كه خداى تبارك و تعالى اگر مى‌خواست، خويش را به بندگان مى‌شناسانيد ...»[٤]

امّا آنكه اعراف كجاست، تعريف امام صادق (ع) آن را به خوبى نشان مى‌دهد. علّامه مجلسى در كتاب «بحارالأنوار»، به نقل از «تفسير القمى» آورده است:

بريد از حضرت صادق (ع) نقل كرد كه فرمودند:

« (اعراف) تلّ و بلندى است بين بهشت و جهنّم (رجال) كه در آيه است، ائمه (ع) هستند كه با شيعيان خود در اعراف ميايستند؛ درحالى‌كه مؤمنان بدون حساب وارد بهشت شده‌اند ائمّه (ع) به شيعيان گنه‌كار خود مى‌گويند: نگاه كنيد برادرتان چگونه سبقت به بهشت گرفته‌اند، بدون حساب [...] اصحاب اعراف صدا مى‌زنند مردانى را كه در جهنّم هستند و آنها را از چهره‌اشان مى‌شناسند. مى‌گويند جمعيّت و گروه‌بندى شما در دنيا، موجب آسايش و راحتى شما نشد كه به خود مى‌باليديد.

آنگاه به دشمنان خود در آتش مى‌گويند: تماشا كنيد اينها برادران و شيعيان مايند كه شما در دنيا قسم مى‌خورديد از رحمت خدا محروم خواهند بود. آنگاه ائمّه (ع) به شيعيان خود مى‌گويند: داخل بهشت شويد؛ ديگر باكى بر شما نيست و محزون نخواهيد شد.»[٥]

در تفسير اين آيات، دومين شأن حضرت على (ع) مشخّص مى‌شود و آن، جدا كردن نيكان از زشت سيرتان است در روز قيامت. به همين جهت است كه حضرت على (ع) را «قسيم النّار و الجنّه» مى‌گويند.

رسول خدا (ص) به حضرت على (ع) فرمودند:

«... اى على! تو قسمت كننده بهشت و دوزخى وارد بهشت نمى‌شود؛ مگر كسى كه او تو را و تو او را بشناسى و وارد دوزخ نمى‌شود؛ مگر كسى كه تو را انكار كند و تو او را انكار كنى.»[٦]

مفضّل‌بن عمر نقل مى‌كند: به امام صادق (ع) عرض كردم: به چه علّت اميرالمومنين، علىّ‌بن ابى‌طالب (ع) قسيم الجنّه و النّار گفته شده است؟ حضرت فرمودند: «به دليل اينكه دوست داشتن او، ايمان و دشمن داشتن او كفر است و همانا بهشت براى اهل ايمان آفريده شده است و نار براى اهل كفر خلق شده است. بنابراين، حضرت على (ع) به اين علّت قسيم الجنه و النار است. بنابر اين در بهشت وارد نمى‌شود؛ مگر اهل محبّت و دوستى با او و وارد آتش نمى‌شود؛ مگر اهل دشمنى با او.»[٧]

همچنين لقب‌ فاروق اعظم‌ كه رسول خدا (ص) آن را به اميرالمؤمنين على (ع) نسبت دادند نيز مى‌تواند به همين علّت باشد. پيامبر اكرم (ص) فرمودند:

«يا على! جبرئيل مرا خبر داد به امرى درباره تو كه موجب روشنى چشم و شادى قلبم شد. به من گفت: يا محمّد! خداوند به من فرمود: محمّد را از جانب من سلام برسان و به او اعلام كن كه على پيشواى هدايت و چراغ تاريكى و حجّت بر اهل دنيا است. او صدّيق اكبر و فاروق اعظم است. من به ذات خود سوگند خورده‌ام كسى را داخل جهنّم نكنم كه او را دوست داشته باشد و تسليم او و اوصياى بعد از او باشد و داخل بهشت نمى كنم، كسى را كه ولايت او را رها نمايد و تسليم او و اوصياى پس از او نشود، اين يك واقعيت است كه مى‌گويم: جهنّم و طبقات آن را پر خواهم كرد از دشمنان او و بهشت را پر از