و اى على تا از ايشان كمك بجويد، آب و ذوب مى‌شود، همچون مس گداخته و آن زمان كه مى‌شنود كه شخصى، نام دشمنى از دشمنان ما را مى‌برد و از آنها كمك مى‌جويد، به هيجان و شور مى‌آيد و مغرور و خوشحال مى‌شود.»[١]

ب) ذكر به اعتبار زمان حضور شيطان‌

جابر از ابى جعفر (ع) روايت مى‌كند كه:

«شيطان لشكريان خود را در دو شيفت شب و روز، پراكنده مى‌كند تا مردم را به غفلت و گناه وادار كنند؛ بنابراين در اين دو وقت، به خداى عزّوجلّ پناه ببريد، از شرّ ابليس و جنودش و فرزندان خود در اين دو ساعت به خدا پناه بريد؛ زيرا وقت غفلت است.»

ج) ذكر به اعتبار مكافن حضور شيطان‌

بازار، بيت الخلاء، خلوت اجنبى‌

اميرالمؤمنين (ع) فرمود:

«مردى اعرابى از بنى عامر خدمت پيامبر (ص) آمد و سؤال كرد از بدترين مكان‌هاى زمين و بهترين آنها. فرمود: بدترين مكان‌هاى زمين، بازارها هستند كه ميدان و محلّ جولان ابليس است كه با پرچم خود هر صبح به آنجا مى‌آيد و تخت فرماندهى خود را (كه اغواء و اضلال خلائق است) در بازار قرار مى‌دهد و لشكريان و اولاد خود را در بين مردم پخش مى‌كند تا اينكه عدّه‌اى را به كم‌فروشى در كالا يا در تخلّف در وزن آنها در ترازو يا دزدى و دروغ در بيان جنس مورد بيع يا پخش اكاذيب ديگر وادار كنند و سبب فساد و تباهى در اقتصاد شوند. اين شياطين اوّل كسانى هستند كه به بازار مى‌آيند و آخرين هستند كه بيرون مى‌روند.»

و سپس فرمود كه:

«بهترين اماكن روى زمين مساجد هستند كه پيش خدا از همه جا محبوب‌ترند.»

از بعضى احاديث، فهميده مى‌شود كه در بيت الخلاء، شياطين آزار و تصرّفاتى در عقل و حافظه انسان وارد مى‌سازد، بنابراين با دستوراتى ما را از گزند و آفات آنها، هشدار داده و گوشزد نموده‌اند. با ذكر اعوذ بالله من الشّيطان الرّجيم به اين محل وارد شويم يا اورادى مانند آن، كه در كتب مربوط به احكام تخليه آمده است. نكته ديگر پوشاندن سر مى‌باشد كه، سبب حفظ از نفوذ شياطين در مغز و عقل انسان مى‌شود. احكام ديگرى مثل صحبت نكردن، نخوردن و ننوشيدن غذا و آب در آن محل و نكات ديگرى كه در جاى خود، به آن اشاره شده است.

امّا مكان خلوت با اجنبى هم، از مواردى است كه شياطين فعّاليت كرده و سبب ارتكاب معاصى مى‌شوند. مثل حديثى كه ابليس به حضرت نوح (ع) گفت كه بپرهيز در جايى كه تو با زن اجنبى خلوت كنى كه من سومى شما خواهم بود تا شما را به حرام به هم نزديك نمايم. براى اهل مراقبت اين نكته لازم به تذكّر است كه در جايى كه احتمال وسوسه شيطان و افتادن به گناه مى‌باشد، وارد نشويم و با اين احتياط، راه تسلّط شيطان و نفس را بر خود ببنديم؛ وگرنه ممكن است كه مبتلا شويم به امتحان سختى كه همچون يوسف صدّيق (ع) يا ابن سيرين‌ها توانستند جان سالم از آن به در ببرند و افراد زيادى در چنان امتحانى، مردود و مغلوب گشتند.

[١]. سوره اعراف (٧)، آيه ١٧٩.

[١]. قطره ص ٥٧ از مجموعه شهيدان.

[٢]. انوار النعمانيه ص ١٨٩.

٣. سفرجل به معناى بِهْ هم آمده است.

٤. بحار الانوار ج ٦٣.

٥. تحف العقول ص ٣٠٨.