شايد برخى گمان كنند كه عيد غدير تنها اختصاص به شيعيان دارد و در كلمات پيامبر اكرم (ص) اشاره‌اى به لزوم بزرگداشت آن نشده است؛ امّا بايد گفت كه عيد غدير نيز چون عيد فطر و قربان از اعياد اسلامى، بلكه از بزرگترين اعياد است و نخستين كسى هم كه اين روز را به عنوان عيد اسلامى معرفى كرد، پيامبر اكرم (ص) بوده‌اند. آنچه در پى خواهد آمد تحقيقى است در زمينه سابقه تاريخى عيد غدير كه اميدواريم مورد استفاده خوانندگان عزيز نشريه «موعود» واقع شود.

پيامبر اكرم (ص) پس از آنكه على بن ابى‌طالب (ع) را در روز غدير به جانشينى خود تعيين كردند، در همان روز اين عيد را اعلام نمودند و مراسم آن را به پا داشتند و در خيمه‌اش نشستند و با كمال خوشحالى و سرور از تبريك گويندگان استقبال كردند و به آنها فرمودند:

«به من تبريك بگوييد ... به من تبريك بگوييد؛ زيرا خداوند مرا به نبوّت و اهل بيتم را به امامت اختصاص داده است.»[١]

ما در تاريخ پيامبر (ص) و شادى‌هاى آن، روزى را نمى‌يابيم كه پيامبر گفته باشد: «به من تبريك بگوييد»، حتّى روز ازدواجش و روز هجرتش از مكّه به مدينه و رهايى از چنگال مشركان و روز فتح مكّه و پيروزى مسلمانان؛ ولى روز غدير مكرّر مى‌فرمودند: «به من تبريك بگوييد»؛ زيرا پيامبر (ص) عظمت اين روز را به خوبى درك مى‌كرد و از شرافت اين خاطره و برترى داشتن اين عيد بر ساير اعياد آگاه بود.

بر همين اساس پيامبر (ص) فرمودند:

«روز عيد غدير خم بهترين اعياد امّت من است و آن روزى است كه خداوند تعالى به من فرمان داده با منصوب كردن على بن ابى‌طالب به عنوان رهبرى كه امّتم پس از من به وسيله او هدايت مى‌يابند؛ آن روز را ياد كنيم. آن روزى است كه خدا دين را در آن روز كامل و نعمت را تمام گردانيد و اسلام را به عنوان يك دين براى مردم پسنديد.»[٢]

پيامبر (ص) در اين حديث، اوّلًا: روز غدير را يك عيد اسلامى جاويد در رديف ساير اعياد اسلامى اعلام كرده؛ ثانياً: عيد غدير را مطلقاً برتر از اعياد اسلامى شمرده است.

پس از رحلت پيامبر (ص)، خود اميرالمؤمنين (ع) نيز روز غدير را به عنوان يك عيد اسلامى تلقّى كردند[٣] و در سالى كه روز غدير با جمعه مصادف بود، خطبه‌اى ايراد نمودند و در ضمن آن فرمودند:

«خداوند بزرگ براى شما، گروه مؤمنان، دو عيد بزرگ كه قوام هريك به ديگرى است، قرار داده تا احسانش را نزد شما كامل گرداند و شما را به راه هدايت، آگاه و مطلّع كند ... از اين‌رو جمعه را مركز تجمّع براى پاكسازى گذشته‌ها قرار داده است ... بنابراين هيچ توحيدى را جز بر اساس اعتراف به رسالت پيامبر نمى‌پذيرد و هيچ آيينى را جز توأم با ولايت كسى كه به ولايت او فرمان داده است، قبول نمى‌كند و اسباب اطاعت او جز با تمسّك به ريسمان او و ريسمان اهل ولايت او منظّم نمى‌گردد، بنابراين در روز غدير آنچه را كه بيانگر اراده‌اش در مورد برگزيدگانش بود، بر پيامبرش نازل فرمود و او را به تبليغ آن و ترك هم‌نشينى با منحرفان و منافقان و بى‌اعتنايى به آنان مأمور ساخت و ضامن نگهدارى او از شرّ آنان شد.»

آنگاه حضرت امير (ع) مردم را به اجراى مراسم عيد دعوت نمود و فرمودند:

«خدا شما را رحمت كند، پس از پايان يافتن اجتماعتان، به سوى توسعه بر زن و فرزند و نيكى با برادران و شكر نعمت‌هاى الهى بازگرديد و همه با هم مجتمع باشيد تا خدا يگانگى شما را حفظ كند و با يكديگر نيكى كنيد تا خدا الفت و دوستى و صداقت شما را نگه دارد و به يكديگر هديه دهيد؛[٤] همان گونه كه خدا پاداش شما را در اين روز، چند برابر اعياد گذشته يا اعياد آينده- جز در موارد مثل آن- قرار داده است. نيكى در اين روز (يعنى: روز عيد غدير) ثروت را زياد و عمر را افزون مى‌كند و مهربانى به يكديگر