غيبت صغرا آن زمانى مطرح شد كه شيعيان پس از مدت‌ها ارتباط مستقيم و از نزديك با امام خويش (ع) هنوز چندان آمادگى فهم و قبول بحث غيبت و نديدن ايشان را نداشتند؛ زيرا نمى‌دانستند بدون حضور امام چگونه مى‌توان از سويى با يكديگر همگام و متحد بود و از سوى ديگر به احكام شرعى دست پيدا كرد، علاوه بر اين ده‌ها مطلب ديگرى بود كه آنها را به سوى امامشان متوجه مى‌كرد و بايد در عصر غيبت، خود بر عهده مى‌گرفتند.

هر چند در عصر غيبت صغرا اين طور نبود كه هر كس بتواند به خدمت حضرت مهدى (ع) برسد ليكن با وجود چهار نايب خاص، ارتباط شيعيان همچنان با امامشان برقرار بود، تا مبادا به خاطر اين تغيير وضعيت، ناگهانى دچار حيرت و سردرگمى شوند. در طول اين مدت كه حدود ٧٠ سال به طول انجاميد، تا حدى موضوع غيبت براى شيعيان جا افتاد و از لحاظ ذهنى و فكرى براى حضور در عصر غيبت كبرا آماده شدند.

همانند اين جريان را در آن سوى قضيه هم خواهيم داشت؛ يعنى عصر ظهور نيز به دو بخش اصغر و اكبر (فجر مقدس) تقسيم مى‌گردد. در ظهور اصغر، هر چند مردم توفيق زيارت امام (ع) را پيدا نمى‌يابند ليكن حوادثى را مشاهده مى‌كنند كه مقدمات ظهور اكبر به شمار مى‌آيند و مردم را براى زندگى در آن زمان آماده مى‌كنند.

اين تقسيم‌بندى را مى‌توان از برخى روايات برداشت كرد. مثلًا در برخى احاديث حضرت را به خورشيد فروزان تشبيه نموده‌اند. به خوبى مى‌دانيم كه پيش از غروب خورشيد اشعه‌هاى آفتاب تا مدت معينى مى‌ماند و پس از آن سياهى شب بر آسمان سايه مى‌افكند و طلوع خورشيد هم سريعاً واقع نمى‌شود بلكه پس از آنكه زمان اذان صبح شد به مرور هوا روشن شده، در پى آن شعاع‌هاى نورانى خورشيد در آسمان پديدار مى‌شود. حضرت مهدى (ع) هم كه خورشيد تابان آسمان امامتند، خواهى‌نخواهى، پيش از آنكه وجود مقدسشان بخواهد بر همگان ظاهر و آشكار گردد، بايد ظهور اصغرى داشته باشند كه زمينه‌ساز آن ظهور اكبر گردد.

البته نبايد توقع داشت كه شرايط غيبت صغرا با ظهور اصغر يكسان باشد. همان‌طور كه آنچه از خورشيد پيش از غروب و پس از طلوعش مى‌بينيم يكسان نيست.

برخى از مسائلى كه شايد در عصر ظهور اصغر ديده شوند از اين قرار است:

١. بالا رفتن سطح فهم عمومى و پيشرفت دانش و فناورى: در اين عصر، پيشرفت‌هاى علمى عظيم و اكتشافات محير العقولى از بشريت ديده مى‌شود كه پيش از آن سابقه نداشته است. همان انسانى كه تا دو قرن قبل بر چهارپايان سوار مى‌شد و به اين سوى و آن سو مى‌رفت اين روزها از اتومبيل و هواپيما استفاده مى‌كند و تلفن، تلويزيون، راديو، كامپيوتر و ... جزئى از زندگى روزمره‌اش شده است. منابع نفتى و معادن فلزات مختلف را استخراج كرده و تا آنجا كه بتواند براى استفاده خود به كار مى‌برد. اين تحولات به قدرى است كه به اندازه كل تحولات علوم و فنون بشرى تا قرن نوزدهم كه ابتداى آن است برابرى مى‌كند.

بنابر آنچه در ميان علما مشهور است معجزات پيامبران و كرامات ائمه (ع) الزاماً بر اساس آن علوم و فنونى بود كه در آن عصر زندگى مى‌كردند. پس حضرت مهدى (ع) هم در آن زمان ظاهر مى‌شوند كه دانش و تكنولوژى و فنون و تسليحات به حداكثر رشد خود رسيده باشد و بشر بتواند با ساخت سفينه‌هاى فضايى به‌راحتى بر مريخ گام نهاده و اختراعات مختلف خود را در آنجا مستقر كند.

در عصرى كه انسان‌ها تنها با اينترنت يا ديگر وسايلى كه تاكنون اختراع شده‌اند يا پس از اين اختراع خواهند شد، از نقاط دور دست با هم صحبت مى‌كنند معجزه امام (ع) اين خواهد بود كه بدون استفاده از هيچ ابزار و وسيله‌اى سخنش را به گوش تمام ساكنان زمين برساند و همه هم به زبان خود آن را بفهمد يا بدون استفاده از هيچ وسيله ماهواره‌اى، صوت و تصوير خويش را به هر جا كه بخواهد منتقل مى‌كند.

در روايات آمده است كه حضرت و يارانشان از ابرها براى رفت و آمد خويش استفاده مى‌كنند. طبيعتاً آن دسته مخترعان و سازندگان هواپيماها و ماهواره‌ها و سفينه‌هاى فضايى در مقابل چنين وسيله نقليه‌اى احساس خوارى مى‌كنند.

مضاف بر اينكه چنين ديدگاه‌ها و اكتشافات علمى به انسان‌ها قدرت درك و فهم كرامات حضرت مهدى (ع) را مى‌دهد كه به طور طبيعى هر كس نمى‌تواند چنين اعمالى را انجام دهد. به عبارت ديگر خداوند متعال نظريات علمى اين زمان را به آن حد از رشد مى‌رساند كه زمينه‌هاى ظهور اكبر (فجر مقدس) فراهم شود.

٢. دلبسته شدن مردم به امام عصر (ع) و ازدياد ياد حضرت: از جمله امورى كه اين روزها با آن مواجه هستيم (خصوصاً هر چه زمان مى‌گذرد) اين است كه بسيارى از مردم را مى‌بينيم كه هر قدر با مشكلات بزرگ و بيشترى روبرو مى‌شوند توجهشان به امام عصر (ع) بيشتر مى‌شود، در عين حال كه اميدشان بيش از پيش گشته و چشم انتظار حوادثى هستند كه در آينده‌اى نزديك يا دور اتفاق خواهد افتاد.

به همين علت است كه كتاب‌ها و نويسندگان بيشترى را در اين زمان مشاهده مى‌كنيم كه به اين خواسته پاسخ داده و تلاش در خور تقديرى را براى ترسيم آينده بر طبق احاديث و رواياتى كه در دسترس دارند از خويش نشان مى‌دهند.

ميزان توجه و ياد شيعيان نسبت به حضرت ولى عصر (ع) را