حكمت عملى يا اخلاق مرتضوى - الهى قمشهاى، مهدى - الصفحة ٨٩ - كلمه ٢ - قال أمير المؤمنين
كلمه ١- قال أمير المؤمنين ٧: من شرف الأعراق حسن الأخلاق
[١].
ترجمه: حسن اخلاق، كاشف از شرافت و اصالت انسانست.
شرح: يعنى كسى كه داراى حسن اخلاق است و به ملكه حكمت و سخاوت و عدالت و شجاعت و علوّ همّت و غيره آراسته است آنكس را شرافت ذاتى و عظمت روحى است و از خاندان اصالت و نجابت است و به عكس آنكس كه اخلاقش زشت است دليل بدگوهرى و بىاصالتى است و اغلب از خاندانى پستهمّت و حقير النفس و بىشرافت و نجابت است.
كلمه ٢- قال أمير المؤمنين ٧: حسن الخلق يورث المحبّة و يولّد المروّة
[٢].
[١] - غرر و درر آمدى، ط نجف، ص ٣٠٢، س ١٥؛ و ط صيدا، ص ٢٢٤، س ٧؛ در اين دو نسخه مطبوع، عبارت روايت بدين صورت است:« من أشرف الأعراق كرم الأخلاق».
و در نسخه غرر و درر خطى معهود در ديباچه صورت روايت بدين گونه است:« من شرف الأعراق كرم الأخلاق» و شرح آقا جمال خوانسارى نيز موافق با اين نسخه خطى است.( ج ٦، ص ١٧، ش ٩٢٨٨) و در شرح آن فرموده است:« از شرف أعراق است نيكويى اخلاق»« أعراق» به معنى ريشهها است، و مراد در اينجا اصل و نژاد است، و اينكه نيكويى اخلاق و خويها از شرف و بلندى مرتبه اصل و نژاد ناشى مىشود».
و نيز در غرر و درر روايت شده است:« أطهر النّاس أعراقا أحسنهم أخلاقا»( شرح آقا جمال، ج ٢، ص ٤٠٥، ش ٣٠٣٢).
[٢] - غرر و درر آمدى، ط نجف، ص ١٦٧، س ١٩( حرف الحاء بلفظ حسن)؛ و ط صيدا، ص ١٢١، س ١٧؛ و شرح آقا جمال، ج ٣، ص ٣٩٤ ش ٤٨٦٤؛ و نيز ج ٣، ص ٤١٨. در اين نسخ صورت روايت بدين گونه است:
حسن الخلق يورث المحبّة و يؤكّد المودّة. و نسخه خطى غرر و درر معهود نيز با آنها موافق است. و ترجمه آقا جمال بدين عبارت است:« نيكويى خوى از پىآورد محبّت را و محكم گرداند مودّت را. محبّت و مودّت هردو به معنى دوستى است، و مراد اين است كه سبب اين مىشود كه كسى كه با او دوستى نداشته باشد دوست گردد، و كسى كه با او دوست باشد دوستى او محكمتر گردد».
غرض در صورت جمله دوم عبارت روايت است كه به نقل جناب استاد الهى قمشهاى« يولّد المروّة» است و به وفق مصادر ياد شده« يوكّد المودّة»، فتدبّر.