حكمت عملى يا اخلاق مرتضوى - الهى قمشهاى، مهدى - الصفحة ٦٠ - كلمه ١ - قال أمير المؤمنين
كلمه ١- قال أمير المؤمنين ٧: الإيمان معرفة بالقلب و إقرار باللّسان و عمل بالأركان
[١].
ترجمه: ايمان سه چيز است؛ معرفت خدا به قلب و اقرار به زبان و عمل به جوارح.
شرح: يعنى ايمان تنها لفظ و حرف بر زبان نيست بلكه حقيقت ايمان، اوّل معرفت و شناسايى خداست به قلب و به باطن ذات، قلب المؤمن عرش الرّحمن براى آنست كه خدا را به قلب مشاهده مىكند پس ايمان، اوّل معرفت و شهود خداست به چشم قلب و مطابق قلب بر زبان نيز جارى سازد تا خلق را هم به ايمان دعوت كند كه چون زبان با قلب مطابق شد سخن مؤثّر خواهد بود. الكلمة إذا خرجت من القلب وقعت فى القلب و إذا خرجت من اللّسان لم تجاوز الآذان.
«سخن كز دل برون آيد نشيند لا جرم بر دل»، و اگر به زبان تنها بود به گوش مىرسد و به دل نمىرسد و آنگاه كه قلب و زبان مطابق شد، باز عمل به اركان هم شرط ايمان است يعنى بايد مطابق قلب و زبان هرعمل نيكو كه به جسم يا به مال او مربوط است اعضاى او بايد به حكم ايمان بجاى آرد مانند نماز و روزه و انفاق مال و جهاد در راه دين و غيره تا به مقام ايمان به راستى و حقيقت نائل شود و اگر ايمان در
[١] - نهج البلاغه، حكمت ٢٢٧، چاپ تبريز رحلى سنگى، ص ٢٨٣، س ١٢:« و قد سئل عن الايمان، فقال ٧:
الايمان معرفة بالقلب و اقرار باللسان و عمل بالاركان».
قوله:« قلب المؤمن ...» بحار، ط بيروت، ج ٥٥، ص ٣٩، س ٣: الكرسى و العرش يطلقان على معانى ... سادسها اطلاق العرش على قلب الأنبياء و الأوصياء و كمّل المؤمنين فانّ قلوبهم مستقر محبّته و معرفته سبحانه كما روى أن قلب المؤمن عرش الرحمن؛ و روى ايضا فى الحديث القدسى:« لم يسعنى سمائى و لا أرضى و وسعنى قلب عبدى المؤمن».
قوله:« الكلمة إذا خرجت ...» شرح ابن ابى الحديد بر نهج، ط مصر، ج ٢٠، ص ٢٧٨، ش ٢٧٩.
و قوله:« سخن كز دل ...» سخن كز دل برون آيد نشيند لاجرم در دل.( امثال و حكم دهخدا ج ٢، ص ٩٥٤).