حكمت عملى يا اخلاق مرتضوى - الهى قمشهاى، مهدى - الصفحة ٥٤ - كلمه ٥ - قال أمير المؤمنين
شرح: يعنى در مقام علم تا خدا را منزّه از اوصاف و اطوار خلق نشناسى و او را برتر از حدود ماهيت ندانى و بالاتر از حدّ توصيف و تصوّر نپندارى به معرفت او نرسيدهاى و در مقام عمل هرگاه از كليّه خلق چشم بپوشى و جز خدا به هيچ كس توجه نكنى نه در عبادت نه در حاجت و همه عالم را در مقابل خدا از نظر بيندازى آنگاه خدا را واقعا شناختهاى. عظم الخالق فى أنفسهم فصغر مادونه فى أعينهم.
آنكس كه خدا را شناخت از عظمت خدا هرچه غير خداست همه در نظرش كوچك و ناچيز است و در نتيجه منقطع از خلق شود تا به خالق راه يابد.
كلمه ٥- قال أمير المؤمنين ٧: قلوب العباد الطّاهرة مواضع نظر اللّه سبحانه فمن طهّر قلبه نظر إليه
[١].
ترجمه: دلهاى پاك بندگان خدا محل نظر و عنايت خداست پس هركس دل را پاك از هوا كرد خدا به او نظر افكند.
شرح: يعنى عنايت خاص ازلى حق و توجه مخصوص حضرت احديت به دلهائى است كه پاك از هوا و منقطع از غير خدا باشد و بتهائى كه هواى نفس مىتراشد همه را بشكند و دل را پاك از توجه به عالم آفل باطل الذّات كند و خليلوار لا أُحِبُّ الْآفِلِينَ[٢] گويد.
آن دل شايسته نظر خاص خداست و چنانكه حضرت ٧ فرمود: كلّ ما شغلك عن اللّه فهو صنمك، هرچه از خدا باز دارد تو را آن بت است و بت رجس و پليد است فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثانِ[٣]. پس دلهائى كه از صفات حيوانى و شيطانى منزّه و طاهر از لوث خودبينى شد و از هرچه غير رضاى اوست پاك گرديد و به
[١] - غرر و درر آمدى، ط نجف، ص ٢٣٥، س ١١، و ط صيدا، ص ١٧٠، س ١٢؛ شرح آقا جمال، ط ١، ج ٤، ص ٥٠٧، ش ٦٧٧٧. عبارت كلمه در اين نسخ ياد شده و نسخه خطى غرر و درر چنان است كه در متن اختيار كردهايم، و لكن در چاپ نخست آمده است:« فمن طهّر قلبه نظر اللّه إليه» با اضافه كلمه« اللّه» دوباره در جمله اخير.
قوله:« الشّريعة رياضة النّفس» غرر و درر آمدى، شرح آقا جمال، ط ١، ص ١٤٥، ش ٥٤٣.
[٢] - انعام/ ٧٧
[٣] - حجّ/ ٣٠