حكمت عملى يا اخلاق مرتضوى - الهى قمشهاى، مهدى - الصفحة ٥٣ - كلمه ٤ - قال أمير المؤمنين

ترجمه: توحيد آنست كه خدا را در وهم و انديشه نياورى و عدل آنكه خدا را به ظلم و كار قبيح متّهم نگردانى.

شرح: يعنى موّحد حقيقى كه خدا را به يگانگى و يكتايى شناخته مى‌داند كه خدا به فكر و عقل و وهم و انديشه خلق نمى‌گنجد و برتر از حدّ ادراك جميع خلايق است حتى ملائك و انبياء و اولياء، پس موّحد مى‌داند كه هرچه در وهم و خيال درآيد مخلوق است چنانكه امام صادق ٧ فرمود: كلّ ما ميّزتموه بأوهامكم فى أدقّ معانيه مخلوق مصنوع مثلكم مردود إليكم الخ. هرچه در وهم و انديشه آيد مخلوق است.

در كلمه ديگر حضرت فرمود: لا تقدّر عظمة اللّه على قدر عقلك.

عظمت خدا را به قدر عقل خود قياس مكن كه او بزرگتر از حدّ وصف عقل و ادراك است. دعاى رسول اكرم صلّى اللّه عليه و اله و سلم است: يا من لا يعلم و لا يدرى ما هو إلا هو. و عدل خدا آنكه هرچه فعل خداست همه را عدل و احسان و لطف و رحمت به خلق دانى و ابدا ظلم به حق نسبت ندهى و ابدا چون جبريان در مسبّب ازلى جور به خلايق نپندارى بلكه بدانى فعل الهى همه عدل و عشق و لطف و رحمت است.

كلمه ٤- قال أمير المؤمنين ٧: لن تتّصل بالخالق حتّى تنقطع عن الخلق‌

[١].

ترجمه: فرمود تا از خلق منقطع نشوى به خدا واصل نخواهى شد.

[١] - غرر و درر آمدى، ط نجف، ص ٢٥٦، س ٤؛ و ط صيدا، ص ١٨٦، س ١٦.

قوله:« عظم الخالق ...» نهج البلاغه، خطبه ١٩١، ص ١٧٧، ط تبريز، س ٣.

« و من خطبة له ٧ روى أن صاحبا لأمير المؤمنين ٧، يقال له همّام( همام بن شريح) كان رجلا عابدا، فقال له يا امير المؤمنين: صف لى المتقين ...» و كتاب سليم بن قيس كوفى، ط نجف، ص ١٩٠.