حكمت عملى يا اخلاق مرتضوى - الهى قمشهاى، مهدى - الصفحة ٦٢ - كلمه ٣ - قال أمير المؤمنين
به منزله بستگان.
كلمه ٣- قال أمير المؤمنين ٧: ثلاث من كنّ فيه فقد أكمل الإيمان؛
العدل فى الغضب و الرّضا و الإقتصاد فى الفقر و الغنى و اعتدال الخوف و الرّجا[١].
ترجمه: سه وصف در انسان دليل كمال ايمانست.
يكى آنكه با دشمن و دوست غضب و خوشنودى او را از عدالت بيرون نبرد، ديگر در حال فقر و غنا اقتصاد و ميانهروى را رعايت كند، ديگر از خدا خوف و اميدواريش معتدل و مساوى باشد.
شرح: ايمان انسان آنگاه كامل باشد كه:
اوّلا: با خلق اگر دوست و يا دشمن است حب و بغض شخصى نداشته و ملكه عدالت و خلق انصاف را حفظ كند و در مقام حكم در حق دشمن و دوست به عدل قضاوت كند كه جور به دشمن و طرفدارى از دوست به حكم هواى نفس نقص ايمان و خلاف وجدان و دور از طريق خدا پرستى است.
و ثانيا: با خود در حال فقر و غنى معتدل باشد نه فقر او را به دنائت و لئامت افكند، و نه غنى و ثروت او را به اسراف و عياشى و شهوترانى كشاند.
و ثالثا: با خدا خوف و اميدش مساوى باشد نه خوف از اميد افزون و نه اميد از خوف كه اگر خوفش كمتر از اميدوارى به خدا شد بسا نفس جرأت كند خصوص دوران جوانى كه شهوت و غضب قوى است و تجرّى نفس به فريب اينكه خدا ارحم الراحمين است «عفو خدا بيشتر از جرم ماست» او را به ورطه عصيان كشد. و اگر خوفش بيش از اميد باشد بسا نفس از راه شدت خوف او را از توجه به رحمت
[١] - غرر و درر آمدى، ط نجف، ص ١٦١، س ٣؛ و ط صيدا، ص ١١٦، س ١٨. و همچنين نسخه خطى غرر و درر مذكور در ديباچه؛ و لكن جناب استاد رضوان اللّه عليه جمله دوم را در چاپ سابق چنين نقل فرموده است:
« و الاقتصاد فى الفقر و الغنى» و خداوند سبحان در سوره لقمان قرآن كريم فرمود:« وَ اقْصِدْ فِي مَشْيِكَ».
قوله:« در كلمه ديگر حضرت فرمود: خف ربّك ...» غرر و درر آمدى، ط نجف، ص ١٧٤، س ١٤. شرح آقا جمال، ط ١، ص ٤٤٤، ش ٥٠٥٢.
هريك از« يؤمنك» و« ينلك» مجزوم است زيرا كه جواب أمر است. ينلك از أنال ينيل است. در چاپ قبل« ينالك» است كه نادرست است.