شرح: يعنى سعادتمند كسى است كه در دنيا چنان غرق نشود كه به كلّى از آخرت و مرگ و ما بعد مرگ كه جهان ابدى است فراموش كند مانند دنياپرستان غافل نادان، بلكه بيدار كار آخرت باشد و از دنيا بسيار زاد و توشه براى سفر معاد بردارد و هرچه مى‌خواهد ذخيره كند براى آن جهان خود ذخيره كند كه تأمين آتيه همانست كه براى خود در جهان ابد فرستاده و الّا اين عالم بى‌ثبات بى‌قرار به هيچ چيز از مال و جاهش تأمين آتيه نتوان كرد چون آتيه حتمى اين عالم، انتقال و مرگ و رفتن از اين عالم پست مادّى به جهان روحانى است و بهشت جاودانى. پس خوشا بر حال آنكه جهد و كوشش كند و از علم و عمل صالح زاد و توشه براى سفر خود كه بارگاه شهود حق و دار رحمت و لقاى خداست بردارد و روح خود را به نقش و نگار عالم مادّه نفروشد:

يار مفروش به دنيا كه بسى سود نكرد		آنكه يوسف به زر ناسره بفروخته بود
گر دوست بهر دو كون بفروشى‌		يوسف به جوى دهى زيانكارى‌
خارى كه برويد از بيابانش‌		در ديده عاشق است گلزارى‌
دانى كه الهى از چه مى‌نالد		از دست فراق ماه رخسارى‌

كلمه ٩- قال أمير المؤمنين ٧: نعم دليل الإيمان العلم‌

[١].

[١] - در غرر و درر آمدى به طبع صيدا( ص ٢٣٨، س ١٧) چنان است كه جناب استاد الهى رضوان اللّه عليه نقل فرمودند؛ ولى در غرر و درر به طبع نجف( ص ٣٢٠، س ١٢) به جاى« دليل»،« وزير» آمده است:« نعم وزير الإيمان العلم».

قوله:« العلم محيى النفس» غرر و درر آمدى، شرح آقا جمال خوانسارى، ج ٢، ص ٣٦، ش ١٧٣٦:« العلم محيى النفس و منير العقل و مميت الجهل».

قوله:« العلم افضل شرف» در چاپ قبل به نقل حضرت استاد الهى بدين صورت نقل شده است:« العلم افضل الشرف»، و لكن در غرر و درر چنان است كه اختيار كرده‌ايم، و آقا جمال در ترجمه آن فرموده است:« علم برترين شرفى است و هيچ شرف و فضيلتى با او برابرى نكند.»( شرح آقا جمال، ط ١، ج ١، ص ١٢٩، ش ٤٨١).

و نيز در غرر و درر بدين صورت نقل شده است:« العلم افضل شرف من لا قديم له» آقا جمال در شرح آن فرموده است:« علم افزونتر شرف كسى است كه نباشد قديمى از براى او؛ يعنى كسى را كه اصل و نسبى يا شرف و بلندى مرتبه سابقى نباشد و خواهد كه شرفى تحصيل كند، علم از براى او افضل شرفى است. علم تحصيل كند كه كمال شرف از براى او حاصل شود»( شرح آقا جمال بر غرر و درر، ج ٢، ص ٥٤، ش ١٨٠٨).

و در غرر و درر طبع نجف آمده است:« العلم افضل شرف من لا قدم له»( ص ٤٢ س ١٤). شيخ رئيس در قصيده عينيّه بدين معنى اشاره فرموده است:

سألتُ حبيبى الوصلَ منه دُعابَةً		و أعْلَمُ أنَّ الوصل ليس يكونُ‌
فمَاسَ دلالًا و ابتهاجاً و قال لى‌		برفقٍ مجيباً( ما سألتَ يَهُونُ)