حكمت عملى يا اخلاق مرتضوى - الهى قمشهاى، مهدى - الصفحة ١٢٣ - كلمه ٥ - قال أمير المؤمنين
سپاه و رعيتش عدالت كند. كلام روشن است و محتاج شرح نيست.
كلمه ٣- قال أمير المؤمنين ٧: ما حصّن الدّول مثل العدل
[١].
ترجمه: فرمود هيچ صفتى دولتها را مانند صفت عدل بر رعيت از حوادث عالم حفظ نتواند كرد.
شرح: عدالت يگانه وسيله حفظ دول است چنانكه ظلم يگانه موجب انحطاط ملل كه در كلمه ديگر فرمود: ظلم المرء يوبقه و يصرعه. ظلم انسان موجب هلاك و سقوط اوست. و در كلمه ديگر فرمود: العدل قوام البريّة. عدالت نگهبان خلق است.
به شرح نيازمند نيست.
كلمه ٤- قال أمير المؤمنين ٧: أحسن الملوك حالا من حسن عيش النّاس فى عيشه و عمّ رعيّته بعدله
[٢].
ترجمه: بهترين سلاطين «در عالم دنيا و آخرت» آن سلطانست كه در روزگارش مردم خوش زندگانى كنند و عدلش به تمام رعيّت شامل باشد. به شرح نيازمند نيست.
كلمه ٥- قال أمير المؤمنين ٧: أجلّ الامراء من لم يكن الهوى عليه أميرا
[٣].
ترجمه: بزرگترين فرمان داران عالم آن كس است كه محكوم فرمان هواى نفس
[١] - غرر و درر آمدى، شرح آقا جمال، ج ٦، ص ٧٤، ش ٩٥٧٤؛ و غرر و درر ط نجف، ص ٣٠٩، س ١٨؛ و ط صيدا، ص ٢٢٩، س ١٧. در اين مصادر و نسخه خطّى غرر و درر متعلق به نگارنده بالاتّفاق عبارت اين كلمه را بدين صورت نقل كردهاند:« ما حصّن الدول بمثل العدل» كه فعل را بايد مجهول خواند چنان كه آقا جمال ترجمه فرموده است:« محكم نگاهداشته نشده دولتها به چيزى مثل عدل».
به نقل حضرت استاد الهى طيّب اللّه رمسه و شرّف نفسه فعل معلوم است و« مثل» فاعل، و با ظاهر عبارت مناسبتر است چه اگر« الدول» نايب فاعل فعل مجهول باشد بهتر اين بود كه فعل مؤنث آورده شود.
قوله: در كلمه ديگر فرمود:« ظلم المرء» غرر و درر آمدى، ط نجف، ص ٢١١، س ٢؛ و ط صيدا، ص ١٥٢، س ٥؛ و شرح آقا جمال، ج ٤، ص ٢٨٠، ش ٦٠٧٦.
قوله: و در كلمه ديگر فرمود:« العدل ...» غرر و درر آمدى، شرح آقا جمال، ج ١، ص ٢٠٣، ش ٨١٣.
[٢] - غرر و درر آمدى، ط نجف، ص ٩٦، س ٢؛ و ط صيدا، ص ٧٠، س ١٨؛ و شرح آقا جمال، ج ٢، ص ٤٥١، ش ٣٢٦١.
[٣] - غرر و درر آمدى، ط نجف، ص ٩٤، س ٤؛ و شرح آقا جمال خوانسارى، ج ٢، ص ٤٣٨، ش ٣٢٠٢.