شرح: يعنى هركس بيشتر با هواى نفس و شهوت‌هاى حيوانى مخالفت كند و از علم طبيعت و اشتياق به لذّات پنج حسّ، «حسّ لامسه و ذائقه و شامّه و باصره و سامعه» بگذرد بهتر از ديگران است زيرا ملاك بهترى و افضليت اشخاص به تهذيب روح قدسى و به تقوى و علم و ايمانست كه فرمود عزّ من قائل: إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ‌[١] بهترين شما نزد خدا باتقواترين شما هستند پس بهتر از همه مردم كسى است كه نفس را از پليدى شهوات حيوانى پاك سازد و با علوّ همّت به جانب لذّات عقلى روى آرد.

كلمه ٥- قال أمير المؤمنين ٧: ألا و إنّ الجهاد ثمن الجنّة فمن جاهد نفسه ملكها و هى أكرم ثواب اللّه لمن عرفها

[٢].

ترجمه: مردم آگاه باشيد كه جهاد با نفس كافر، ثمن و قيمت آن بهشت ابد است و هركس با نفس جهاد كرد مالك نفس خود شود و اين جهاد نفس نزد خدا گرامى‌تر از هرعمل نيكوست به شرط آن كه عالم باشد كه چگونه جهاد با نفس كند.

شرح: يعنى هركس راه جهاد با نفس كه جهاد اكبر است از طريق عقل و دين بياموزد و نيكو با نفس به جنگ پردازد بر او فاتح شود و تمام خير و سعادت و فضل و رفعت در اين است كه انسان در اين جنگ فتح كند كه اين فتح مبين است و مبدأ

[١] - حجرات/ ١٤.

[٢] - غرر و درر آمدى، ط نجف، در الف استفتاح، ص ٨٣، س ٢؛ و ط صيدا، ص ٦٠، س ٨ صورت روايت در اين دو نسخه مطبوع و در نسخه مخطوط ياد شده در ديباچه چنانست كه حضرت استاد الهى رفع اللّه درجاته نقل فرموده است. و همچنين در شرح آقا جمال، ط ١، ج ٢، ص ٣٤٠، س ١، ش ٢٧٨٤، و همين روايت در حرف جيم غرر و درر بدين صورت است:« جهاد النفس ثمن الجنّة فمن جاهدها ملكها و هى اكرم ثواب اللّه لمن عرفها»( غرر و درر، ط نجف، ص ١٦٤، س ١٢؛ شرح آقا جمال، ج ٣، ص ٣٦٦، ش ٤٧٦٣).

قوله:« و در كلمه ديگر فرمود ...» غرر و درر آمدى، ط نجف، ص ١٧١، س ٥؛ و ط صيدا، ص ١٢٤، س ٣؛ شرح آقا جمال، ج ٣، ص ٤٢٠، ش ٤٩٥٠.

قوله:« و باز فرمايد ...» غرر و درر آمدى، ط نجف، حرف الجيم، ص ١٦٤، س ٦؛ و شرح آقا جمال، ج ٣، س ٣٦٤، ش ٤٧٥٥،« جهاد النّفس مهر الجنّة».